Μαριάννα Κουμαριανού, Ένα ξεχωριστό δώρο

Ζωγραφιές Πωλίνα Παπανικολάου, Εκδόσεις Μίνωας, Αθήνα 2016

Τι γίνεται όταν η κοιλιά της μαμάς φουσκώνει υπερβολικά πολύ και πρέπει να πάει στο μαιευτήριο να γεννήσει το αδερφάκι που με τόση λαχτάρα περιμένεις; Κι άντε και γεννιέται το μωράκι, εσύ τι ξεχωριστό, μοναδικό δώρο θα βρεις να του χαρίσεις; Πόσο πιο ξεχωριστό άραγε μπορεί να είναι από τα εκπληκτικά σουβενίρ του κοσμογυρισμένου παππού σου; Και πόσο πιο ιδιαίτερο από τα δημιουργήματα της χρυσοχέρας γιαγιάς σου; Μήπως καλύτερα να πας μια βόλτα στα μαγαζιά για να βρεις ένα δώρο της προκοπής; Αλλά πόσο μοναδικά κι ιδιαίτερα είναι όλα αυτά τα πανομοιότυπα παιχνίδια και βρεφικά αξεσουάρ που βλέπεις αραδιασμένα στα ράφια; Μήπως τελικά αυτό που αναζητάς βρίσκεται μέσα στο σπίτι του παππού και της γιαγιάς; Και μήπως πρέπει να βάλεις κι εσύ το χεράκι σου για να το κάνεις αληθινά ξεχωριστό;

Η Μαριάννα Κουμαριανού γράφει ένα βιβλίο για την αξία του μοναδικού δώρου. Αυτού που διαλέγεται με αληθινή αγάπη, έγνοια και φροντίδα για τον παραλήπτη του. Αλλά και για τη χαμένη ομορφιά του χειροποίητου, αυτού που κουβαλάει πάνω του όλη τη δημιουργικότητα, την έμπνευση, τη φαντασία, το ταλέντο, την υπομονή, την επιδεξιότητα, τον χρόνο, το άγγιγμα, ακόμα και τη μυρωδιά του δημιουργού του. Αλλά και που κρύβει στις ατέλειές του όλη τη χαριτωμένη αδεξιότητα εκείνου που το φτιάχνει, προσδίδοντάς του έτσι μοναδικότητα, ένα ιδιαίτερο, προσωπικό στίγμα. Σε μια εποχή που το τυποποιημένο, το βιομηχανικό, το μοδάτο έχει εκπαραθυρώσει το χειροτέχνημα, ο πιτσιρικάς ήρωας του βιβλίου, με το άγχος του να μεταφέρεται τόσο εύγλωττα και παραστατικά χάρη στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επιλέγει η συγγραφέας, θα μάθει από τη γιαγιά του, εκπρόσωπο μιας άλλης, ξεχασμένης εποχής, φορέα άλλων ταλέντων, άλλων δεξιοτήτων και νοοτροπιών, ότι ακόμα και με καθημερινά, ίσως κι ευτελή υλικά, μπορεί να δημιουργηθεί το πιο ξεχωριστό και μοναδικό δώρο του κόσμου.

Οι εικόνες της Πωλίνας Παπανικολάου, συνταιριάζοντας έξυπνα πραγματικότητα και φαντασία, άλλοτε μας ταξιδεύουν στους μακρινούς προορισμούς που έχει επισκεφτεί ο παππούς, άλλοτε μας ξεναγούν στη μοναδική συλλογή του από σπάνια αντικείμενα, άλλοτε μας βγάζουν βόλτα στον κήπο και στα μαγαζιά, άλλοτε τρυπώνουν στη φαντασία και στα παιχνίδια του αφηγητή… Τα ζωηρά τους χρώματα και η εναλλαγή τους δεν αφήνουν στιγμή τον αναγνώστη να πλήξει, ντύνοντας όμορφα και ταιριαστά το κείμενο.

Rebecca Harry, Αϊ-Βασίλη, θέλω... έναν φίλο!

Απόδοση: Αντώνης Παπαθεοδούλου, Εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2013 (από 3 ετών)

 

 

Ένας μοναχικός κούνελος γράφει στον Αϊ-Βασίλη ζητώντας του να του στείλει ένα φίλο. Δεν προλαβαίνει ωστόσο τον ταχυδρόμο κι αποφασίζει να ταξιδέψει και να παραδώσει ο ίδιος το γράμμα του στον άγιο. Στο δρόμο του θα συναντήσει ένα σωρό ζωάκια που θα χρειαστούν τη βοήθειά του. Χωρίς καλά καλά να το αντιληφθεί, θα μετατραπεί ο ίδιος σε πηγή δώρων και χαράς γι’ αυτά, χαρίζοντάς τους ένα ένα όλα τα εφόδια που έχει πάρει μαζί του για το ταξίδι του. Αυτές οι αλυσιδωτές πράξεις αγάπης θα τον φέρουν ως το κατώφλι του Αϊ-Βασίλη, ο οποίος δε θα δυσκολευτεί να υλοποιήσει την επιθυμία του φίλου μας. Άλλωστε η δική του γενναιοδωρία και το αίσθημα ανιδιοτελούς προσφοράς είναι εκείνα που ήδη τον έχουν, έστω και ασυνείδητα, οδηγήσει να βάλει τα θεμέλια για γερές, αληθινές φιλίες.

 

Ένα τρυφερό χριστουγεννιάτικο βιβλίο για τη δύναμη της προσφοράς, που όχι μόνο μας επιτρέπει να χαρίσουμε ευτυχία και ανακούφιση στους γύρω μας αλλά μεταμορφώνει μαγικά και τη δική μας πραγματικότητα. Ο ήρωας του βιβλίου μας, σε αντίθεση με πολλούς συνανθρώπους μας, έχει αντιληφθεί ότι αυτό που του λείπει δεν είναι τα υλικά αγαθά, αλλά μια συντροφιά που θα δώσει περιεχόμενο στη ζωή του – και ίσως γι’ αυτό να μη συνειδητοποιεί ενόσω μοιράζει αφειδώς τα δώρα του στη διαδρομή πόσο ουσιαστική είναι η βοήθεια που προσφέρει, αλλά και ότι το θαύμα που κυνηγάει το χτίζει ο ίδιος βήμα βήμα χάρη στην ανεξάντλητη καλοσύνη του.

 

Κι όλα αυτά μέσα σ’ ένα πανέμορφο, ονειρικό τοπίο, όπου κυριαρχεί η εναλλαγή ζεστών και ψυχρών χρωμάτων, με το ασημί να δίνει μια ξεχωριστή, χριστουγεννιάτικη λάμψη σε κάθε σελίδα,ερχόμενο σε γοητευτική αντίθεση με τις χνουδωτές μορφές των μικρών ζώων.

 

Αν το περσινό υπέροχο Ένα δώρο για τον καθένα μάς μίλησε με ευρηματικό τρόπο για τη χαρά του να προσφέρεις έστω κι ένα μικρό, αμελητέο δωράκι στους αγαπημένους σου, φέτος, το Αϊ-Βασίλη, θέλω... έναν φίλο! αναδεικνύει την αξία της φιλίας ως υπέρτατου δώρου και μας κάνει ν' αναλογιστούμε παραμονές-γι' άλλη μια χρονιά- δύσκολων Χριστουγέννων πόσα από κείνα τα μικρά εν δυνάμει θαύματα που βρίσκονται σε χειμερία νάρκη μέσα μας θα μπορούσαν, βγαίνοντας απ' το καβούκι αγνών αν και άτολμων προθέσεων, να χαρίσουν σε μας και στους γύρω μας ανακούφιση, παρηγοριά, ίσως κι ευτυχία.

 

Άρης Δημοκίδης, Το πρωτοχρονιάτικο διαστημόπλοιο

Εικονογράφηση: Γιώργος Σγουρός, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2010 (από 5 ετών)

Κάθε χρόνο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ο Αϊ-Βασίλης αναθέτει σε έναν από τους ταράνδους του να ανακαλύψει ποια είναι τα πιο φρόνιμα παιδιά του κόσμου για να τους χαρίσει ως επιβράβευση ένα φαντασμαγορικό τουρ σε γη και ουρανό, μετατρέποντας την πολυκατοικία τους σε διαστημόπλοιο. Ο τάρανδος φέτος τα θαλασσώνει, κι αντί να βάλει πλώρη για το σπίτι των πιο φρόνιμων παιδιών, μπερδεύεται και καταλήγει σε μια πολυκατοικία στην οποία κατοικούν, από πάνω μέχρι κάτω, τα πιο άτακτα παιδιά του κόσμου! Αντιλαμβάνεστε, φαντάζομαι, τι γίνεται άπαξ και οι ζωηροί αυτοί πιτσιρικάδες απογειώνονται μαζί με ολόκληρη την πολυκατοικία τους… Ρημάζουν ό,τι βρεθεί στο πέρασμά τους, όπου κι αν προσγειωθούν σπέρνουν την καταστροφή. Τσουνάμι κανονικό. Από τα χέρια τους δε γλιτώνει ούτε ο πλανήτης του χριστουγεννιάτικου δέντρου, ούτε η γενειάδα του Αϊ-Βασίλη, ούτε οι δύσμοιροι οι τάρανδοι. Τα παιδιά βέβαια, κάποια στιγμή, και αφού έχουν καταστρέψει τα πάντα, αντιλαμβάνονται το λάθος τους. Και κάπου εκεί μπαίνει στη μέση ο Αϊ-Βασίλης, ο οποίος παραδέχεται ότι για την άσχημη συμπεριφορά τους φταίει κι ο ίδιος: πιστεύοντας ότι ποτέ δε θα άλλαζαν, δεν τους έχει χαρίσει ούτε μια καλή κουβέντα, ούτε ένα τοσοδά παιχνίδι. Γι’ αυτό και αποφασίζει να αλλάξει στάση απέναντί τους δείχνοντας έμπρακτα την αγάπη του. Πράγματι, η καλοσύνη και η γενναιοδωρία του αγίου θα είναι η αφετηρία για τη ριζική μεταστροφή του χαρακτήρα των πέντε άτακτων φίλων!

Διασκεδαστική ιστορία, που μέσα από τη φαινομενική απλότητα και την παιδική της αφέλεια θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Υπάρχουν καλά και κακά παιδιά; Κι αν όχι, τότε τι φταίει και μερικά από αυτά είναι πιο άτακτα από τα άλλα; Μήπως η αυστηρότητα και η τιμωρητική στάση των γονιών τους, οι οποίοι πιστεύουν ότι με αυτό τον τρόπο θα βάλουν τα βλαστάρια τους «στον ίσιο δρόμο»; Στο βιβλίο μας, για παράδειγμα, διαβάζουμε ότι οι γονείς των πέντε άτακτων παιδιών τα μαλώνουν, δεν τους κάνουν δώρα και τα στέλνουν νωρίς για ύπνο. Τους έχουν μάλιστα πει τόσες φορές ότι είναι άτακτα ώστε κι εκείνα με τη σειρά τους έχουν αποδεχτεί πλήρως αυτό το ρόλο. Το πρόβλημα βέβαια με την τιμωρία και τη μομφή είναι ότι παγιώνουν στη συνείδηση του παιδιού μια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του, πείθοντάς το ότι, αφού δεν του αξίζει καλύτερη αντιμετώπιση, δεν έχει κανένα λόγο να βελτιωθεί αλλάζοντας συμπεριφορά. Κι έτσι, το πρόβλημα διαιωνίζεται.

Αυτό που είναι κάπως στενάχωρο στο βιβλιαράκι μας είναι πως ακόμα κι ο Αϊ-Βασίλης έχει πέσει στην ίδια παγίδα με τους γονείς, χωρίζοντας τα παιδιά σε φρόνιμα και άτακτα. Πράγμα παράδοξο για τον αγαπημένο άγιο των παιδιών, από τον οποίο θα περίμενε κανείς ίση μεταχείριση προς όλους. Σε τι άραγε να οφείλεται το φάουλ; Σε κούραση; Κεκτημένη ταχύτητα; Υπερβολική τριβή με τις παθογένειες του ανθρώπινου γένους, που τον έχουν κάνει να ενδώσει σε τέτοιες απλοϊκές κατηγοριοποιήσεις; Όπως και να ‘χει, ο Αϊ-Βασίλης είναι αυτός που θα δώσει το ευτυχές τέλος στην ιστορία, αναγνωρίζοντας και τα δικά του λάθη και δίνοντας με τη στάση του ένα καλό μάθημα σε όλους μας, διδάσκοντάς μας πως η ενθάρρυνση, η στήριξη, ο καλός λόγος, η αποσύνδεση του δώρου από την έννοια της επιβράβευσης ή της τιμωρίας βοηθούν το παιδί να πιστέψει στις δυνατότητές του και να γίνει και το ίδιο πιο δοτικό και γενναιόδωρο.

Απλή γλώσσα, διάλογοι και δράση από τον Άρη Δημοκίδη, εκφραστική, πολύχρωμη εικονογράφηση από το Γιώργο Σγουρό. Ένα πρωτοχρονιάτικο βιβλίο που θα διασκεδάσει αλλά και θα προβληματίσει μικρούς και μεγάλους, θυμίζοντας σε όλους ότι τέτοιες μέρες, μέρες αγάπης και συγχώρεσης, οι διαχωρισμοί και οι αποκλεισμοί κάθε λογής πικραίνουν, απομονώνουν, πονάνε. Πολύ περισσότερο όταν αφορούν τη στάση μας απέναντι σε μικρά παιδιά.

Birdie Black & Rosalind Beardshaw, Ένα δώρο για τον καθένα

 Απόδοση: Φίλιππος Μανδηλαράς, Εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2012 (από 3 ετών)

 

Ένα βιβλίο για μικρότερα παιδιά, που έρχεται να μιλήσει για τη χαρά του δώρου ανεξαρτήτως αξίας. Χριστούγεννα με δώρα λοιπόν, σε μια εποχή και σε μια χώρα που για πολλούς συνανθρώπους μας το να δώσουν και να πάρουν δώρα δε θα είναι κάτι το αυτονόητο.

Ένας βασιλιάς, παραμονή Χριστουγέννων, βγαίνει στην αγορά κι αγοράζει ένα μεγάλο ρολό κόκκινο ύφασμα για να ράψει ένα μανδύα για την κόρη του. Μια υπηρέτρια του παλατιού μαζεύει τα ρετάλια που περισσεύουν απ’ το μανδύα κι απ’ αυτά φτιάχνει ένα παλτό για τη μαμά της. Απ’ τα δικά της ρετάλια ένας ασβός φτιάχνει ένα φεσάκι για τον μπαμπά του, κι απ’ τα δικά του υπόλοιπα ένας σκίουρος ράβει γάντια για τη γυναίκα του. Κι όσο κι αν σας φαίνεται απίθανο, απ’ το δικό του μικροσκοπικό, παραπεταμένο ρεταλάκι μια φτωχή ποντικίνα που δεν έχει κατορθώσει να βρει άλλο δώρο για το γιο της του ράβει ένα κασκόλ!

Η ιστορία μας θυμίζει αέναη επανάληψη του ίδιου μοτίβου καθώς το ύφασμα περνά απ’ τον ένα στον άλλο, ωστόσο, καθώς κατεβαίνουμε την κοινωνική και οικονομική κλίμακα, τα μέσα γίνονται πιο ταπεινά, η προσπάθεια πιο μοναχική και κοπιώδης, ενώ τα μεγέθη φθίνουν, όπως και το ίδιο το ύφασμα: Έτσι, ο βασιλιάς παραγγέλνει το μανδύα στις ράφτρες του και τον τυλίγει σε χρυσό χαρτί, η υπηρέτρια ράβει μόνη της το παλτό στη ραπτομηχανή της και το δικό της χάρτινο περιτύλιγμα είναι κόκκινο, ο ασβός παλεύει μόνος του με μια βελόνα και μια κλωστή και τυλίγει το δώρο του σε φτηνό χαρτί, ο σκίουρος δεν έχει καν χαρτί, μονάχα ένα φύλλο, κι η φτωχή μας ποντικίνα δεν έχει τίποτα να τυλίξει το δώρο της.

Όμως μετριέται ένα δώρο με το περιτύλιγμα και το μέγεθος, ή μήπως με τη χαρά που δίνει σ’ αυτόν για τον οποίο προορίζεται και την ειλικρίνεια των συναισθημάτων αυτού που το χαρίζει; Αν κρίνω από τις ευτυχισμένες φάτσες των πρωταγωνιστών της ιστοριούλας μας στα δυο τελευταία σαλόνια του βιβλίου, ασυζητητί ισχύει το δεύτερο. Δεν ξέρω μάλιστα αν το προσέξατε, αλλά τόσο το πρώτο όσο και το τελευταίο δώρο, απ’ το μεγαλύτερο κι απ’ το μικρότερο κομμάτι του υφάσματος, προορίζονται για δυο παιδιά: για την κόρη του βασιλιά και για το γιο της πάμπτωχης ποντικίνας! Τόσο ο πλούσιος πατέρας όσο κι η φτωχή μάνα παραμονή Χριστουγέννων τριγυρνούν αναζητώντας ένα δώρο που θα δώσει χαρά στα παιδιά τους. Μπορεί ο πρώτος να το βρίσκει πρωί πρωί και η δεύτερη την ύστατη ώρα της νύχτας, μπορεί εκείνος να ράβει έναν μακρύ μανδύα κι αυτή ένα μικρό κασκόλ απ’ το τελευταίο, ελάχιστο ρεταλάκι, ωστόσο τα παιδιά και των δυο τους αποκτούν τελικά ένα δώρο καμωμένο απ’ το ίδιο υλικό. Όπως από το ίδιο υλικό είναι φτιαγμένη και η χαρά τους!

Με τον ίδιο τρόπο που ένα απλό κομμάτι ύφασμα είναι ικανό, χάρη στη φαντασία και την αγάπη εκείνων που το βρήκαν αναπάντεχα στο δρόμο τους, να χαρίσει τόση ευτυχία σε τόσους διαφορετικούς παραλήπτες, έτσι κι ένα βιβλίο φτιαγμένο με απλά υλικά κατορθώνει να μιλήσει στους μικρούς του αναγνώστες για την ανάγκη όλων να πάρουν και να δώσουν αγάπη. Στο τελικό αποτέλεσμα καθοριστικός είναι ο ρόλος της υπέροχης εικονογράφησης, γεμάτης χρώματα, φως, ζεστασιά κι αισιοδοξία. (Δείγμα κειμένου και εικόνων μπορείτε να βρείτε εδώ.)

Ένα γλυκό, τρυφερό βιβλίο, ικανό να μας θυμίσει, μέρες που είναι, πως ακόμα κι ό,τι φαντάζει αχρείαστο, περιττό στον ένα μπορεί να αποδειχτεί πολύτιμο, μοναδικό, πηγή χαράς για τον άλλο. Άλλωστε σ' εποχές δύσκολες σαν τη δική μας, που για πολλούς συνανθρώπους μας και τα χρειώδη αποτελούν πολυτέλεια, ακόμα κι ένα μικρό ρεταλάκι αγάπης μπορεί να διαθέτει την ίδια υφή, το ίδιο χρώμα και την ίδια ζεστασιά με τόπια ολόκληρα. Αν αυτό μας περισσεύει, ας μη διστάσουμε να το προσφέρουμε -αυτό έστω- με όλη μας την καρδιά!