Τζον Μπόιν, Το αγόρι στην κορυφή του βουνού

Μετάφραση: Πετρούλα Γαβριηλίδου, Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2016

Ο Πιερό μεγαλώνει στη Γαλλία την εποχή ανάμεσα στους δυο μεγάλους πολέμους. Γιος Γερμανού μπαμπά, ανεπανόρθωτα τσακισμένου από την ήττα της πατρίδας του στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, και μιας Γαλλίδας μαμάς, που θα αναλάβει εξολοκλήρου τη φροντίδα του μικρού μετά τον χαμό του συζύγου της, ώσπου να χάσει κι αυτή τη μάχη με την αρρώστια. Μόνος πια, ο Πιερό θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη ζωή που ήξερε, τον κολλητό του φίλο, τον μικρό Εβραίο Ανσέλ, αλλά και την ίδια του τη χώρα, για να ζήσει με την άγνωστή του αδελφή του πατέρα του, η οποία εργάζεται ως οικονόμος σε ένα μυστηριώδες σπίτι πάνω σε ένα βουνό: το σπίτι του Αδόλφου Χίτλερ. 

Γίνεται άραγε ένα παιδί να αλλάξει ζωή από τη μια μέρα στην άλλη; Και μαζί πατρίδα, όνομα, παρέες, ταυτότητα; Ο Τζον Μπόιν παρακολουθεί από κοντά τη σταδιακή μετάλλαξη του Πιερό σε Πίτερ, του Γάλλου πιτσιρικά σε Γερμανό, του φίλου του Ανσέλ σε ναζιστή. Τίποτα δεν αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Ο Πιερό, πριν φτάσει να γίνει άλλο ένα γρανάζι της ναζιστικής ιδεολογίας, θα υποστεί τη βία της, θα βιώσει μια τεράστια γκάμα συναισθημάτων για τον Φύρερ: φόβο, ανασφάλεια, δέος, θαυμασμό. Όχι ότι δε θα του δοθούν ευκαιρίες να πάρει έναν άλλο δρόμο. Στο σπίτι και στον περίγυρο που μεγαλώνει, δε λείπουν εκείνοι που διόλου δε συμπαθούν τον Φύρερ – κάποιοι μάλιστα σχεδιάζουν ακόμα και τη δολοφονία του. Ο Πίτερ ωστόσο έχει επιλέξει τη σκληρότητα και την άτεγκτη, τυφλή προσήλωση στις επιταγές του Χίτλερ, σκοτώνοντας ό,τι κι όποιον του χαρίζει ενδιαφέρον κι αγάπη, οδηγούμενος στην απαλοιφή κάθε στοιχείου της ταυτότητάς του κι εντέλει σε μια θανατερή, αυτοκαταστροφική μοναξιά.

Από αυτή την άποψη, η πορεία του μοιάζει αντίστροφη προς εκείνη ενός άλλου ήρωα του Μπόιν, του Μπρούνο στο Αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα. Μπορεί οι δυο τους να μοιάζουν ως προς το ότι βρίσκονται από τη μια στιγμή στην άλλη σε μέρη όπου γράφονται κάποιες από τις πιο ζοφερές σελίδες του 20ού αιώνα. Διαφέρουν όμως ως προς το ότι ο προνομιούχος Μπρούνο είναι το ανύποπτο θύμα της θηριωδίας της ίδιας του της πατρίδας, του ίδιου του του πατέρα, τη στιγμή που ο Πιερό/Πίτερ καταλήγει να γίνει ο εχθρός κι ο δήμιος των δικών του ανθρώπων. Είναι ένας γνήσιος αντιήρωας, που το τέλος της ιστορίας του τον βρίσκει μόνο κι αποκαμωμένο να αναζητά εξιλέωση για το κακό που έχει κάνει. Όχι από όποιον κι όποιον – εξάλλου όλοι τον έχουν εγκαταλείψει. Έσχατο καταφύγιό του είναι εκείνος που θα αναλάβει το βαρύ έργο να τον ακούσει και να κάνει γνωστή την ιστορία του. Ο συγγραφέας του.

Άραγε, μας θέτει ο Μπόιν το ερώτημα στο τέλος του βιβλίου, μπορεί η μυθοπλασία να λειτουργήσει ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ; Να επιστρέψει στον Πιερό, στον κάθε Πιερό, τη χαμένη του παιδικότητα, κάνοντάς τον ίσως να μοιάσει κάπως περισσότερο με τον Αιμίλιο, τον ήρωα του Έριχ Καίστνερ, σταθερή διακειμενική αναφορά στο Αγόρι στην κορυφή του βουνού; Η απάντηση, αμείλικτη και μαζί τρυφερή, όσο παράδοξα κι αν ηχεί στ’ αυτιά το πάντρεμα των δυο λέξεων, στις τελευταίες, συγκλονιστικές σελίδες αυτού του εξαιρετικού μυθιστορήματος, που απευθύνεται τόσο σε εφήβους όσο και σε ενήλικους αναγνώστες.

Πάνος Τσερόλας, Διονύσης Δελής: Κυνηγός μυθικών πλασμάτων - Στα ίχνη του ντουκουζούρι

Εικονογράφηση: Αποστόλης Ιωάννου, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2016

Ο Διονύσης Δελής είναι ένας χαρισματικός και μαζί αμφιλεγόμενος τύπος. Εξερευνητής παράξενων, σπάνιων και μυθικών πλασμάτων, τρέχει από γωνιά σε γωνιά της γης να ανακαλύψει όντα που κανείς δεν ξέρει αν υπάρχουν στ’ αλήθεια. Ριψοκίνδυνος και ευφυής, παρορμητικός και υπερβολικά ανώριμος ώρες ώρες, αυτός ο σύγχρονος Ιντιάνα Τζόουνς με τη διπλή καταγωγή θα βρεθεί στο όμορφο Ασταρμπανιμπάντ, μια χώρα της Μέσης Ανατολής σε εμπόλεμη κατάσταση, αναζητώντας ένα πλάσμα που κινείται μεταξύ μύθου και πραγματικότητας: το θρυλικό ντουκουζούρι, ένα χάμστερ διάσημο για το υπέροχο, μελωδικό τραγούδι του. 

Τι μπορεί να σηματοδοτεί όμως ένα τέτοιο ταξίδι όταν γίνεται σε εμπόλεμη ζώνη, και μάλιστα με μια ομάδα ετερόκλητων κι αμφιλεγόμενων συνεργατών; Αυτό μένει να το ανακαλύψει ο αναγνώστης, με αρωγό μια αφήγηση που δε θα τον αφήσει σίγουρα αδιάφορο, συνεπικουρούμενη από τη γεμάτη κίνηση εικονογράφηση του Απ. Ιωάννου. Βομβαρδισμοί, οριακές καταστάσεις, ανατροπές, προδοσίες, απρόσμενοι εχθροί κι αναπάντεχοι σύμμαχοι, δοσμένα όλα με αμεσότητα και σε ακριβείς δόσεις από τον συγγραφέα, αποτελούν εγγύηση για μια χορταστική περιπέτεια που θα κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, αποφεύγοντας μάλιστα την κοινοτοπία, παρότι πρόκειται για ένα λογοτεχνικό είδος που λατρεύει τα κλισέ. Κλισέ με τα οποία πάντως δε διστάζει να παίξει τολμηρά ο συγγραφέας. Όπως η κάθε άλλο παρά πολιτικά ορθή κάποιες φορές στάση του πρωταγωνιστή του, που, μες στην υπερβολή της, μοιάζει να λειτουργεί αυτοϋπονομευτικά. Ή η συνοπτική αναφορά στη Νέσι, το διάσημο τέρας του Λοχ Νες, στο ξεκίνημα του βιβλίου, που ο σούπερ ήρωας Δελής απομυθοποιεί για πλάκα. 

Μια άλλη ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα του βιβλίου είναι η εμφανώς πολιτική του ματιά. Η όχι τυχαία τοποθέτηση της πλοκής σε μια εμπόλεμη ζώνη εγείρει σοβαρά ζητήματα, που έχουν να κάνουν με την εθνική ανεξαρτησία, τον σεβασμό του περιβάλλοντος αλλά και της πολιτιστικής κληρονομιάς, την τύχη των αμάχων, τον αμφιλεγόμενο ρόλο διεθνών οργανώσεων και παραγόντων. Ζητήματα όχι δοσμένα με τρόπο διακοσμητικό, συμπληρωματικό, αλλά με καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της πλοκής, έτσι ώστε να οδηγήσουν τον Δελή σε ένα φινάλε αυτογνωσίας και τρυφερότητας, που μένει να φανεί σε τι βαθμό θα καθορίσουν τον χαρακτήρα του στην επόμενή του περιπέτεια.

Όσο για το κατά πόσον στέφεται τελικά με επιτυχία η αποστολή του Διονύση Δελή, οι αγαπημένοι μου Rolling Stones το έχουν πει ξεκάθαρα, και το επαναλαμβάνουν κάποια στιγμή στις σελίδες του βιβλίου: «…if you try sometimes/ you just might find/ you get what you need»…  

Έλενα Αρτζανίδου, Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα,

Εικονογράφηση Γιώργος Χαλκιάς, Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2017 (από 12 ετών)

Όταν ο πατέρας του εγκαταλείπει την οικογένειά του κι εξαφανίζεται λόγω χρεών, ο δεκαπεντάχρονος Αργύρης αναγκάζεται να πιάσει δουλειά σ’ ένα ψαροκάικο για να στηρίξει οικονομικά τη μητέρα και τη γιαγιά του. Αντιμέτωπος όχι μονάχα με τα χρέη αλλά και με τα σοβαρά προβλήματα υγείας που έχει προξενήσει στη γιαγιά η αιφνίδια φυγή του πατέρα του, όπως και με τα απαξιωτικά σχόλια του κοινωνικού περίγυρου, ο μικρός το δέρμας –εξού και το παρατσούκλι Γίγαντας– αλλά με μεγάλα ψυχικά αποθέματα έφηβος θα βρει στο πρόσωπο του παλιού φίλου του πατέρα του και νυν εργοδότη του έναν πολύτιμο σύμμαχο που θα τον υπερασπιστεί και θα τον στηρίξει στα δύσκολα. Ένας εφηβικός έρωτας χωρίς την αναμενόμενη ανταπόκριση, ένας χαμένος θησαυρός και ο θρύλος που τον περιβάλλει έρχονται να συμπληρώσουν το παζλ μιας καλοκαιρινής ιστορίας που εκτυλίσσεται στη Νίσυρο.

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση που ξεδιπλώνεται απρόσκοπτα, ενδιαφέρουσα διαγραφή χαρακτήρων, ξεκάθαρα δομημένη πλοκή, που κλιμακώνεται σταδιακά, χωρίς να εκβιάζει λύσεις. Στα συν του μυθιστορήματος η αβίαστη μετατόπιση από την ηθογραφία και τον κοινωνικό προβληματισμό στην περιπέτεια. 

Το ευτυχές τέλος συνιστά μάλλον μια αχτίδα ελπίδας στο σκοτάδι παρά την πανάκεια για όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες του ήρωα.

Ιστορίες σαν περιπέτειες

• Έλενα Αρτζανίδου, Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα
• Κώστας Στοφόρος, Ο χαμένος μύθος του Αισώπου
• Λώρη Κέζα, 10 μέρες στην τρελογιαγιά

 Περιπέτεια είναι να παλεύεις να σώσεις την οικογένειά σου από την οικονομική καταστροφή αναζητώντας έναν χαμένο θησαυρό. Όπως και το να πηγαίνεις για διακοπές σε ένα νησί και να καταλήγεις να κυνηγάς έναν πανάρχαιο μύθο. Ή να περνάς ένα σούπερ δεκαήμερο σεργιανίζοντας στο συναρπαστικό παρελθόν της ολίγον φευγάτης γιαγιάς σου...

Έλενα Αρτζανίδου, Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα, εικονογράφηση Γιώργος Χαλκιάς, Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2017 (από 12 ετών)

Όταν ο πατέρας του εγκαταλείπει την οικογένειά του κι εξαφανίζεται λόγω χρεών, ο δεκαπεντάχρονος Αργύρης αναγκάζεται να πιάσει δουλειά σ’ ένα ψαροκάικο για να στηρίξει οικονομικά τη μητέρα και τη γιαγιά του. Αντιμέτωπος όχι μονάχα με τα χρέη αλλά και με τα σοβαρά προβλήματα υγείας που έχει προξενήσει στη γιαγιά η αιφνίδια φυγή του πατέρα του, όπως και με τα απαξιωτικά σχόλια του κοινωνικού περίγυρου, ο μικρός το δέρμας –εξού και το παρατσούκλι Γίγαντας– αλλά με μεγάλα ψυχικά αποθέματα έφηβος θα βρει στο πρόσωπο του παλιού φίλου του πατέρα του και νυν εργοδότη του έναν πολύτιμο σύμμαχο που θα τον υπερασπιστεί και θα τον στηρίξει στα δύσκολα. Ένας εφηβικός έρωτας χωρίς την αναμενόμενη ανταπόκριση, ένας χαμένος θησαυρός και ο θρύλος που τον περιβάλλει έρχονται να συμπληρώσουν το παζλ μιας καλοκαιρινής ιστορίας που εκτυλίσσεται στη Νίσυρο.

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση που ξεδιπλώνεται απρόσκοπτα, ενδιαφέρουσα διαγραφή χαρακτήρων, ξεκάθαρα δομημένη πλοκή, που κλιμακώνεται σταδιακά, χωρίς να εκβιάζει λύσεις. Στα συν του μυθιστορήματος η αβίαστη μετατόπιση από την ηθογραφία και τον κοινωνικό προβληματισμό στην περιπέτεια. Το ευτυχές τέλος συνιστά μάλλον μια αχτίδα ελπίδας στο σκοτάδι παρά την πανάκεια για όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες του ήρωα.

Κώστας Στοφόρος, Ο χαμένος μύθος του Αισώπου, Εκδόσεις Μίνωας, Αθήνα 2017 (από 9 ετών)

Ο Λυκούργος και η Ρόδη, δυο αδέρφια με πολύ διαφορετικά ενδιαφέροντα και ιδιοσυγκρασίες, πηγαίνουν με τους γονείς τους διακοπές στο Καρλόβασι της Σάμου, σε δυο ηλικιωμένους θείους της μητέρας τους που η επαφή τους με την τεχνολογία είναι ανύπαρκτη ενώ έχουν και μια εμμονή με ιστορίες από το παρελθόν του νησιού και της οικογένειας. Σταδιακά, οι αφηγήσεις του θείου Πυθαγόρα, οι περιηγήσεις στις φυσικές ομορφιές και στα αξιοθέατα της περιοχής, δυο συναρπαστικοί νέοι φίλοι, καθώς και μια περίεργη ιστορία, που εμπλέκει έναν μακρινό τους πρόγονο με έναν χαμένο μύθο του Αισώπου, θα κάνουν αξέχαστες τις κάθε άλλο παρά βαρετές τις διακοπές των παιδιών στη Σάμο.

Άλλη μια καλοκαιρινή περιπέτεια από τον Κώστα Στοφόρο, ο οποίος κατορθώνει να παντρέψει εύστοχα γνώση και μυστήριο, διακειμενικές αναφορές (Ρίτσο, Άλκη Ζέη κτλ.) και ιστορία (αρχαιότητα, Επανάσταση του ’21, αλλά και Εμφύλιο), αλήθεια και μύθο. Τα όμορφα τοπία της Σάμου –με τους καταρράκτες στο Καρλόβασι να κλέβουν, δικαίως, την παράσταση– γίνονται το φόντο μιας ιστορίας που, με γλώσσα καθημερινή, διανθισμένη με πινελιές χιούμορ αλλά και τρυφερές στιγμές, πηγαινοέρχεται σε παρόν και παρελθόν, προβληματίζεται πάνω στις σχέσεις μικρών και μεγάλων, αφήνοντας κι αυτή στο τέλος στους ήρωές της τη γλυκόπικρη γεύση μιας πύρρειας νίκης.  

Λώρη Κέζα, 10 μέρες στην τρελογιαγιά, εξώφυλλο Κέλλυ Ματαθία Κόβο, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2016

Η δωδεκάχρονη Βιργινία και η δεκάχρονη Καρολίνα, κάτοικοι Κυψέλης, λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων των πολυάσχολων γονιών τους, θα βρεθούν για ένα δεκαήμερο στα Βίλια, στο αγρόκτημα της αντισυμβατικής κι εντελώς ακατάλληλης να φροντίσει παιδιά Αμερικάνας γιαγιάς τους. Κάπως μαγκωμένες στην αρχή από τις αλλόκοτες συμπεριφορές της γιαγιάς, θα ανακαλύψουν στην πορεία το περιπετειώδες παρελθόν της ως χίπισσας κι επαναστάτριας, θα μοιραστούν όμορφες στιγμές με την πολυεθνική παρέα της, θα γυρίσουν νοερά τον κόσμο σε μοτοποδήλατο, θα γίνουν κατά φαντασίαν Ινδιάνες και κλέφτρες, θα επιχειρήσουν μια ενδιαφέρουσα κι όχι εντελώς ανώδυνη βουτιά στο οικογενειακό παρελθόν, αλλά και θα ανακαλύψουν πως ο έρωτας χρόνια δεν κοιτά.

Αφήγηση πρωτοπρόσωπη – μιλά η Βιργινία. Από τη μια, αιχμηρή, σαρκαστική, έως κι ανελέητη απέναντι στις ακατανόητες ή αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές των μεγαλύτερων, μ’ ένα χιούμορ που συνήθως σου έρχεται από εκεί που δεν το περιμένεις, κι από την άλλη τρυφερή, αθώα, εμποτισμένη με την πεποίθηση ότι το κακό και το άδικο δε χωρούν στο οικογενειακό της παρελθόν. Κι ας είναι μοιρασμένο αυτό το τελευταίο ανάμεσα στη χίπικη κι επαναστατική ανεμελιά της γιαγιάς και στο αποικιοκρατικό παρελθόν του μακαρίτη παππού. Βεβαίως, είναι το καλό εκείνο που τελικά και εμφατικά επικρατεί, σ’ αυτό το βιβλίο στο οποίο αποθεώνεται η ομορφιά της συνύπαρξης ανθρώπων διαφορετικής καταγωγής και των πολιτισμών τους, το δικαίωμα στο διαφορετικό, αλλά και ο αιώνιος, ανθεκτικός στον χρόνο έρωτας!