Στο πνεύμα των ημερών...

Λίγο πριν έρθουν τα Χριστούγεννα, κάποιες μικρές βιβλιοπροτάσεις για παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, στο πνεύμα των ημερών:

• Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Πού πήγαν τα Χριστούγεννα; εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε, Πατάκης, Αθήνα 2017 (3)
• Μάκης Τσίτας, Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ζωή Λούρα, Εκδόσεις Ψυχογιός (σειρά Μπανάνα), Αθήνα 2017
• Φραντζέσκα Αλεξοπούλου-Πετράκη, Δωροβροχή, εικονογράφηση Πέτρος Μπουλούμπασης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2015
• Βασιλική Μαύρου, Το ρολόι του Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Εκδόσεις Σαΐτη, Αθήνα 2017
• Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη, Το αστεράκι της αγάπης, εικονογράφηση Όλγα Σεϊτανίδου, Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2017

Φέτος ξανακυκλοφόρησε το κλασικό πια βιβλίο του Βαγγέλη Ηλιόπουλου στο οποίο η μικρή Νιάνια, παρέα με τους γονείς της, ξεκινά ένα ταξίδι περιπλάνησης στην πόλη της αναζητώντας το χαμένο νόημα των Χριστουγέννων: Πού είναι άραγε κρυμμένα τα Χριστούγεννα; Μήπως στην αποθήκη παρέα με τα στολίδια του δέντρου; Ή στα πολυκαταστήματα παιχνιδιών; Στα ακριβά ξενοδοχεία που διοργανώνουν ρεβεγιόν, στις λαμπερές γιορτές στις πλατείες που θυμίζουν λιγάκι πανηγύρι ή στα τραπέζια του τζόγου; Μέσα από την περιπλάνησή της στη μεγάλη πόλη, παρατηρήτρια όλων όσα μοιάζουν να συμπυκνώνουν αυτό που αποκαλούμε «εορταστικό κλίμα», η μικρή Νιάνια εντοπίζει παθογένειες, επιφανειακές στάσεις, έως και συμπεριφορές που βρίσκονται στον αντίποδα του πνεύματος της μεγάλης γιορτής, αφυπνίζοντας και τους μάλλον συμφιλιωμένους με την όλη κατάσταση γονείς της και τελικά ανακαλύπτοντας τα χαμένα Χριστούγεννα. Ατμοσφαιρική και εστιασμένη στις λεπτομέρειες η εικονογράφηση της Κιάρα Φεντέλε.

Νέα έκδοση και για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, που πλέον εντάσσεται στη σειρά Μπανάνα των Εκδόσεων Ψυχογιός. Με χιουμοριστική αλλά και τρυφερή διάθεση, ο συγγραφέας δίνει μια σειρά από χρήσιμες κι ενδιαφέρουσες συμβουλές στους πιτσιρικάδες που με ανυπομονησία περιμένουν τον άγιο και τα δώρα του. Άλλοτε επισημαίνοντας αρνητικές συμπεριφορές, άλλοτε εστιάζοντας σε στοιχεία της εμφάνισης του αγίου, άλλοτε παίζοντας με παγιωμένες απόψεις και προσδοκίες, κατορθώνει να δημιουργήσει ένα πολύ έξυπνο και, τελικά, πολυδιάστατο μες στην απλότητά του βιβλίο, που διαβάζεται απνευστί χαρίζοντας γέλιο στους μικρούς αναγνώστες. Καθοριστική και η συμβολή στο τελικό αποτέλεσμα της εικονογράφου Ζωής Λούρα, η οποία διαλέγεται με το κείμενο με κέφι και φτιάχνει έναν Αϊ-Βασίλη αστείο και μαζί τρυφερό σαν παιδικό παιχνίδι. 

Και μια και περί δώρων και Αϊ-Βασίλη ο λόγος, ας μιλήσουμε για τη Δωροβροχή της Φραντζέσκας Αλεξοπούλου-Πετράκη. Ο Μάρκος, ο κεντρικός ήρωας, είναι παρέα με τους φίλους του όταν αρχίζει να δέχεται μια βροχή από δώρα εξ ουρανού. Ξαφνιασμένος αρχικά, δε θα μπορέσει να ελέγξει στην πορεία την πλεονεξία του και θα κουβαλήσει όλα τα δώρα στο δωμάτιό του, αδιαφορώντας για τους φίλους του, τα αδέρφια του, ακόμα και για τις παραινέσεις της μητέρας του. Ώσπου θα βρεθεί αντιμέτωπος με τον πραγματικό τους ιδιοκτήτη… Πανέξυπνο το σουρεαλιστικό εύρημα πάνω στο οποίο δομεί με συνέπεια η συγγραφέας την αφήγησή της. Σωστή και η από μέρους της διαχείριση των δισταγμών και των υποδόριων ενοχών του Μάρκου, που θα οδηγήσει σταδιακά και αβίαστα στην υπερβατική λύση της υπόθεσης. Πολύχρωμη και παιγνιώδης η εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση.

Ας πάμε τώρα μια βόλτα στα ενδότερα του χωριού του Αϊ-Βασίλη, εκεί που ο Ταγκ, ο χρονοτεχνίτης, το ξωτικό δηλαδή που είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού που επιτρέπει στον Αϊ-Βασίλη να μοιράζει σε μια νύχτα τα δώρα του σε όλο τον κόσμο, έχει παράπονα. Ο Αϊ-Βασίλης δε θα καταφέρει να τον συνετίσει, κι έτσι το θυμωμένο ξωτικό αποφασίζει να τινάξει τα πάντα –και κυρίως τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού– στον αέρα συνάπτοντας ανίερη συμμαχία με τους καλικάντζαρους. Το πόσο αξιόπιστοι θα φανούν αυτοί, όπως και το αν τελικά θα καταφέρει ο Αϊ-Βασίλης να μοιράσει τα δώρα του, θα το ανακαλύψετε διαβάζοντας αυτή την καλογραμμένη ιστορία που χάρη στον ρυθμό και στις ανατροπές της κρατάει ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Όμορφες εικόνες από τη Ρένια Μεταλληνού κι ένα φινάλε που θα αμφισβητήσει την τεχνική για χάρη της δύναμης του συναισθήματος.

Κλείνω αυτή τη σύντομη παρουσίαση βιβλίων με το Αστεράκι της αγάπης της Σταυρούλας Κάτσου-Καντάνη, μια γλυκιά ιστορία ενός μικρού αστεριού που οι λοιποί ουράνιοι φίλοι του το περιπαίζουν. Εκείνο δεν αντιδρά με θυμό, μοιράζει αγάπη και συμπόνια κι όποτε το κρίνει αναγκαίο κατηφορίζει στη γη για να φέρει χαρά και παρηγοριά στους ανθρώπους που υποφέρουν. Σ’ ένα από αυτά τα μυστικά του ταξίδια, θα ανταμώσει ένα λαμπρό, φωτεινό αστέρι, κι ακολουθώντας το θα βρεθεί μάρτυρας της γέννησης του μικρού Χριστού, κερδίζοντας μάλιστα με τρόπο αναπάντεχο κι απροσχεδίαστο μια θέση στο πλευρό του. Ιστορία με αρκετά συμβολικά στοιχεία, που αφορμάται από το  γεγονός της γέννησης για να μιλήσει χωρίς πρόδηλα διδακτική διάθεση για το θαύμα της αγάπης, της καλοσύνης, της υπομονής. Η συγγραφέας αφηγείται αβίαστα, χωρίς υπερβολές, ενώ η εικονογράφηση συνοδεύει με συνέπεια το κείμενο.  

Βασίλης Παπαθεοδώρου, Ιπτάμενες σελίδες

Εικονογράφηση: Πέτρος Μπουλούμπασης, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2011 (από 11 ετών)

 

 

 

Ένα μάτσο σελίδες εγκαταλείπουν ύστερα από μια αλυσίδα γεγονότων ένα βιβλίο και πλημμυρίζουν τον ουρανό της αυταρχικής, μίζερης, κλειστοφοβικής Νότιας Πανδυσίας. Οι σκόρπιες σελίδες θα φτάσουν σε πολλά διαφορετικά χέρια, νέων κυρίως ανθρώπων, βοηθώντας τους με τρόπο μαγικό να πιστέψουν σε μια διαφορετική ζωή, πέρα από κανόνες, υποχρεώσεις, αρρώστιες, φόβους, τεχνητές έχθρες και ανασφάλειες. Μόνο που η απόπειρά τους αυτή ν’ αλλάξουν τη ζωή τους θα συναντήσει τη βίαιη αντίδραση της εξουσίας, που θα επιδιώξει πάση θυσία να αποκρύψει από τους υποψιασμένους κατόχους των ιπτάμενων σελίδων την αλήθεια.

Με τις ιπτάμενες σελίδες του να λειτουργούν αφηγηματικά ως ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους, ο Παπαθεοδώρου κινείται αβίαστα από το ατομικό επίπεδο της ζωής κάθε μεμονωμένου χαρακτήρα του στην κοινή, συλλογική προσπάθεια. Ας μην είναι όλοι οι ήρωές του ίδιοι, ας τους χωρίζουν πολλά, ας αποκαλυφθούν στην πορεία παθογένειες, αδυναμίες, εγκλωβισμός σε παγιωμένες συνήθειες κι αντιλήψεις. Εξάλλου η αλήθεια, όπως και η ζωή, δεν κινείται γραμμικά και προβλέψιμα, βρίσκει πολλούς, ακόμα και παράδοξους ή τυχαίους τρόπους για να αποκαλυφθεί. Γι' αυτό κι ευφυώς, νομίζω, ο συγγραφέας δίνει κομβικό ρόλο στην πλοκή του στον πιο παθητικό και κοινωνικά αδιάφορο ήρωα του βιβλίου του – ένα αγόρι βουλιμικό, που απεχθάνεται το διάβασμα, κι όμως, παρά τη θέλησή του, θα λειτουργήσει δύο φορές ως ο καταλύτης στην εξέλιξη της υπόθεσης. Άξιος συμπαραστάτης του, συνειδητός αυτός, ένα γηραιό όργανο της τάξης, που, κουρασμένο από συμβιβασμούς και παραχωρήσεις, αποφασίζει τελικά να κάνει την επανάστασή του.

Παράλληλα με τη δράση των προσώπων, σ’ ένα άλλο επίπεδο, ξεδιπλώνεται σελίδα με τη σελίδα ένα άγρια δυστοπικό σκηνικό –αυτό της Νότιας Πανδυσίας, σε μόνιμη κατάσταση έχθρας με τη Βόρεια–, μιας χώρας σε μικρογραφία, που -κατά τρόπο ειρωνικό- ίσα που φτάνει τα όρια μιας πόλης, με στρατηγούς που φέρουν τον βαθμό του λοχαγού και ηγέτες της εμβέλειας δημάρχου, με εθνικό ήρωα μισιακό με τους άσπονδους Βόρειους γείτονες. Ένα αυταρχικό καθεστώς που χειραγωγεί τα πλήθη με την προώθηση υλιστικών προτύπων, την παντελή έλλειψη πνευματικότητας, την ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων, την καλλιέργεια φόβου, τη διαστρέβλωση της ιστορίας και την αντικατάστασή της από μια άλλη, τεχνητή. Τόσο τεχνητή όσο κι η συντηρούμενη έχθρα με τη Βόρεια Πανδυσία, για λόγους που εξυπηρετούν αποκλειστικά και μόνο τα σχέδια των δύο καθεστώτων.

Η εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση, σκοτεινά υποβλητική και απέριττα υπαινικτική, δένει εξαιρετικά με αυτό το βιβλίο στο οποίο η αλήθεια –έστω και τσαλαπατημένη, κακοποιημένη, φιμωμένη, κρυμμένη, κατακερματισμένη, προσωρινά ηττημένη– είναι καταδικασμένη να λάμψει, μεταλλάσσοντας τη διχασμένη, θλιβερή, αφιλόξενη Πανδυσία σ’ αυτό που αληθινά της αξίζει να είναι – μια πανδαισία χρωμάτων, συναισθημάτων, εικόνων κι ονείρων.

Φίλιππος Μανδηλαράς, Καλικάντζαρος είσαι και φαίνεσαι!

Εικονογράφηση: Πέτρος Μπουλούμπασης, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2009 (από 5 ετών)

 

Πολλές ιστορίες για καλικάντζαρους κυκλοφορούν στα ανά τη χώρα βιβλιοπωλεία. Γεμάτες δράση, γέλιο, ανάλαφρη διάθεση. Οι καλικάντζαροι άλλωστε είναι το στοιχείο ανατροπής των Χριστουγέννων και ταυτόχρονα ο παράγοντας ισορροπίας, η αναγκαία δόση αντισυμβατικότητας και παραβατικότητας που σπάει την κάπως γλυκανάλατη ατμόσφαιρα των ημερών.

Το Καλικάντζαρος είσαι και φαίνεσαι! δεν αφηγείται μια τυπική ιστορία για καλικάντζαρους. Δεν μπαίνει καν στη συνήθη λογική της αντιπαράθεσης του πάνω κόσμου, αυτού των ανθρώπων, με τον κάτω κόσμο, αυτό των καλικάντζαρων. Στην πραγματικότητα, μας τονίζει ο συγγραφέας, οι δυο αυτοί κόσμοι δε βρίσκονται σε αντιπαράθεση, αφού ο δεύτερος δεν είναι άλλο από μια προβολή του πρώτου. Και σπεύδει να το αποδείξει ξεκινώντας από τον ορισμό της λέξης καλικάντζαρος και φτιάχνοντας μια λίστα με τα χαρακτηριστικά του μυθικού αυτού πλάσματος: κοντός, κουτσός, τριχωτός, με μεγάλα νύχια, μυτερά αυτιά και ουρά, άσχημος, βρόμικος, βωμολόχος, λαίμαργος, σκανταλιάρης… Μήπως ξέρετε κανέναν που να του μοιάζει; Γιατί ο συγγραφέας, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, ανακαλύπτει κάμποσους ανθρώπους στο οικογενειακό, φιλικό κι ευρύτερο περιβάλλον του που θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι καλικάντζαροι, αφού κουβαλούν κάποια από τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Και μάλιστα από την αναπάντεχη αυτή μάζωξη καλικαντζαρανθρώπων δεν εξαιρεί ούτε τον ίδιο του τον εαυτό!

Μ’ αυτό τον τρόπο ο Φίλιππος Μανδηλαράς πετυχαίνει να μιλήσει στα μικρά παιδιά για το πώς η παράδοση δημιουργείται μέσα από τις προκαταλήψεις και τις ανασφάλειες των ανθρώπων: Οι καλικάντζαροι, μας λέει, δεν προήλθαν από παρθενογένεση, δεν είναι αποκλειστικά και μόνο πλάσματα της φαντασίας μας. Απλούστατα, οι άνθρωποι, θέλοντας να διώξουν από πάνω τους ελαττώματα, αλλά και σωματικές ατέλειες ή αναπηρίες, να ξορκίσουν δηλαδή οτιδήποτε δεν τους είναι αρεστό ή κατανοητό, είτε είναι υπεύθυνοι γι’ αυτό, όπως στην περίπτωση των χαρακτηρολογικών αδυναμιών, είτε όχι, όπως στην περίπτωση αναπηριών ή ατελειών στην εμφάνιση, επινόησαν έναν βολικό αποδιοπομπαίο τράγο, τον καλικάντζαρο, και του φόρτωσαν όλα όσα ήταν ανεπιθύμητα στους ίδιους. Στην πραγματικότητα, ο καλικάντζαρος δεν είναι άλλο από την επιτομή όλων των δικών μας αδυναμιών ή κακοδαιμονιών.

Για του λόγου το αληθές, άπαξ και δεν έχουμε πρόχειρο καθρέφτη για να ρίξουμε μια αποκαλυπτική ματιά στις φάτσες μας, αρκεί για να μας πείσει η εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση. Απλές γραμμές, παιχνίδι ανάμεσα σε ευθείες γραμμές και καμπύλες, αφαιρετικές φάτσες με έμφαση σε αστείες μύτες, κομμώσεις και γυαλιά, αφθονία χρωμάτων, ένας καλικαντζαρόκοσμος που βολτάρει αμέριμνος μέσα στα σπίτια μας, παραφυλάει πίσω από μισάνοιχτες πόρτες και παράθυρα κι ανταλλάσσει μαζί μας κουβέντες.

Αυτό το εξαιρετικό δέσιμο συγγραφέα και εικονογράφου έχει ως αποτέλεσμα ένα βιβλίο χωρίς πλοκή με την κλασική έννοια του όρου, το οποίο όμως κατορθώνει, αξιοποιώντας ευρηματικά την παράδοση και προβάλλοντάς τη στο σήμερα, να μας διαφωτίσει για τη γενεσιουργό αιτία παγιωμένων εθίμων και καθιερωμένων αντιλήψεων, αλλά και να σατιρίσει ανθρώπινες αδυναμίες και ανασφάλειες. Κι επειδή πάντοτε μια ματιά στον αληθινό μας εαυτό μπορεί να αποδειχτεί αρκούντως αποκαλυπτική, ας αναζητήσουμε κι εμείς καθώς αποχαιρετάμε τη χρονιά που φεύγει τον καλικάντζαρο που κρύβουμε μέσα μας. Όχι για να τον ξορκίσουμε, αλλά για να συνομιλήσουμε μαζί του με ειλικρινή διάθεση και συμφιλιωτικό πνεύμα.