Στο πνεύμα των ημερών...

Λίγο πριν έρθουν τα Χριστούγεννα, κάποιες μικρές βιβλιοπροτάσεις για παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, στο πνεύμα των ημερών:

• Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Πού πήγαν τα Χριστούγεννα; εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε, Πατάκης, Αθήνα 2017 (3)
• Μάκης Τσίτας, Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ζωή Λούρα, Εκδόσεις Ψυχογιός (σειρά Μπανάνα), Αθήνα 2017
• Φραντζέσκα Αλεξοπούλου-Πετράκη, Δωροβροχή, εικονογράφηση Πέτρος Μπουλούμπασης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2015
• Βασιλική Μαύρου, Το ρολόι του Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Εκδόσεις Σαΐτη, Αθήνα 2017
• Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη, Το αστεράκι της αγάπης, εικονογράφηση Όλγα Σεϊτανίδου, Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2017

Φέτος ξανακυκλοφόρησε το κλασικό πια βιβλίο του Βαγγέλη Ηλιόπουλου στο οποίο η μικρή Νιάνια, παρέα με τους γονείς της, ξεκινά ένα ταξίδι περιπλάνησης στην πόλη της αναζητώντας το χαμένο νόημα των Χριστουγέννων: Πού είναι άραγε κρυμμένα τα Χριστούγεννα; Μήπως στην αποθήκη παρέα με τα στολίδια του δέντρου; Ή στα πολυκαταστήματα παιχνιδιών; Στα ακριβά ξενοδοχεία που διοργανώνουν ρεβεγιόν, στις λαμπερές γιορτές στις πλατείες που θυμίζουν λιγάκι πανηγύρι ή στα τραπέζια του τζόγου; Μέσα από την περιπλάνησή της στη μεγάλη πόλη, παρατηρήτρια όλων όσα μοιάζουν να συμπυκνώνουν αυτό που αποκαλούμε «εορταστικό κλίμα», η μικρή Νιάνια εντοπίζει παθογένειες, επιφανειακές στάσεις, έως και συμπεριφορές που βρίσκονται στον αντίποδα του πνεύματος της μεγάλης γιορτής, αφυπνίζοντας και τους μάλλον συμφιλιωμένους με την όλη κατάσταση γονείς της και τελικά ανακαλύπτοντας τα χαμένα Χριστούγεννα. Ατμοσφαιρική και εστιασμένη στις λεπτομέρειες η εικονογράφηση της Κιάρα Φεντέλε.

Νέα έκδοση και για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, που πλέον εντάσσεται στη σειρά Μπανάνα των Εκδόσεων Ψυχογιός. Με χιουμοριστική αλλά και τρυφερή διάθεση, ο συγγραφέας δίνει μια σειρά από χρήσιμες κι ενδιαφέρουσες συμβουλές στους πιτσιρικάδες που με ανυπομονησία περιμένουν τον άγιο και τα δώρα του. Άλλοτε επισημαίνοντας αρνητικές συμπεριφορές, άλλοτε εστιάζοντας σε στοιχεία της εμφάνισης του αγίου, άλλοτε παίζοντας με παγιωμένες απόψεις και προσδοκίες, κατορθώνει να δημιουργήσει ένα πολύ έξυπνο και, τελικά, πολυδιάστατο μες στην απλότητά του βιβλίο, που διαβάζεται απνευστί χαρίζοντας γέλιο στους μικρούς αναγνώστες. Καθοριστική και η συμβολή στο τελικό αποτέλεσμα της εικονογράφου Ζωής Λούρα, η οποία διαλέγεται με το κείμενο με κέφι και φτιάχνει έναν Αϊ-Βασίλη αστείο και μαζί τρυφερό σαν παιδικό παιχνίδι. 

Και μια και περί δώρων και Αϊ-Βασίλη ο λόγος, ας μιλήσουμε για τη Δωροβροχή της Φραντζέσκας Αλεξοπούλου-Πετράκη. Ο Μάρκος, ο κεντρικός ήρωας, είναι παρέα με τους φίλους του όταν αρχίζει να δέχεται μια βροχή από δώρα εξ ουρανού. Ξαφνιασμένος αρχικά, δε θα μπορέσει να ελέγξει στην πορεία την πλεονεξία του και θα κουβαλήσει όλα τα δώρα στο δωμάτιό του, αδιαφορώντας για τους φίλους του, τα αδέρφια του, ακόμα και για τις παραινέσεις της μητέρας του. Ώσπου θα βρεθεί αντιμέτωπος με τον πραγματικό τους ιδιοκτήτη… Πανέξυπνο το σουρεαλιστικό εύρημα πάνω στο οποίο δομεί με συνέπεια η συγγραφέας την αφήγησή της. Σωστή και η από μέρους της διαχείριση των δισταγμών και των υποδόριων ενοχών του Μάρκου, που θα οδηγήσει σταδιακά και αβίαστα στην υπερβατική λύση της υπόθεσης. Πολύχρωμη και παιγνιώδης η εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση.

Ας πάμε τώρα μια βόλτα στα ενδότερα του χωριού του Αϊ-Βασίλη, εκεί που ο Ταγκ, ο χρονοτεχνίτης, το ξωτικό δηλαδή που είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού που επιτρέπει στον Αϊ-Βασίλη να μοιράζει σε μια νύχτα τα δώρα του σε όλο τον κόσμο, έχει παράπονα. Ο Αϊ-Βασίλης δε θα καταφέρει να τον συνετίσει, κι έτσι το θυμωμένο ξωτικό αποφασίζει να τινάξει τα πάντα –και κυρίως τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού– στον αέρα συνάπτοντας ανίερη συμμαχία με τους καλικάντζαρους. Το πόσο αξιόπιστοι θα φανούν αυτοί, όπως και το αν τελικά θα καταφέρει ο Αϊ-Βασίλης να μοιράσει τα δώρα του, θα το ανακαλύψετε διαβάζοντας αυτή την καλογραμμένη ιστορία που χάρη στον ρυθμό και στις ανατροπές της κρατάει ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Όμορφες εικόνες από τη Ρένια Μεταλληνού κι ένα φινάλε που θα αμφισβητήσει την τεχνική για χάρη της δύναμης του συναισθήματος.

Κλείνω αυτή τη σύντομη παρουσίαση βιβλίων με το Αστεράκι της αγάπης της Σταυρούλας Κάτσου-Καντάνη, μια γλυκιά ιστορία ενός μικρού αστεριού που οι λοιποί ουράνιοι φίλοι του το περιπαίζουν. Εκείνο δεν αντιδρά με θυμό, μοιράζει αγάπη και συμπόνια κι όποτε το κρίνει αναγκαίο κατηφορίζει στη γη για να φέρει χαρά και παρηγοριά στους ανθρώπους που υποφέρουν. Σ’ ένα από αυτά τα μυστικά του ταξίδια, θα ανταμώσει ένα λαμπρό, φωτεινό αστέρι, κι ακολουθώντας το θα βρεθεί μάρτυρας της γέννησης του μικρού Χριστού, κερδίζοντας μάλιστα με τρόπο αναπάντεχο κι απροσχεδίαστο μια θέση στο πλευρό του. Ιστορία με αρκετά συμβολικά στοιχεία, που αφορμάται από το  γεγονός της γέννησης για να μιλήσει χωρίς πρόδηλα διδακτική διάθεση για το θαύμα της αγάπης, της καλοσύνης, της υπομονής. Η συγγραφέας αφηγείται αβίαστα, χωρίς υπερβολές, ενώ η εικονογράφηση συνοδεύει με συνέπεια το κείμενο.  

Βιβλιόπληκτα ζωάκια (από 5 ετών)

Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Ο Βιβλιοπόντικας, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004, Όταν ο Βιβλιοπόντικας συνάντησε την Τίτα Γραβιέρα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004, Μυστήριο στη Βιβλιοποντικοθήκη, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2006, Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007, Ο θησαυρός του Βιβλιοπόντικα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2009 (όλα σε εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε)

Βαγγέλης Ηλιόπουλος - Πόλυ Βασιλάκη, Η κυρία Καμηλοπάρδαλη ήταν σοφή! εικονογράφηση Λίλα Καλογερή, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2005

Αγγελική Βαρελλά, Το χατίρι του δράκου, εικόνες Γιώργος Δημητρίου, σειρά "Μικρές καληνύχτες", Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2012 

 

Θα ξεκινήσω τη φετινή χρονιά γράφοντας για βιβλία με θέμα τα ίδια τα βιβλία, με ήρωες κάτι υπέροχους βιβλιόπληκτους τύπους που, αν και εκπρόσωποι του ζωικού βασιλείου, λατρεύουν την ανάγνωση, εκδηλώνοντας μάλιστα ορισμένες φορές αυτή τους την αγάπη με ακραίους τρόπους... 

 
                             

Κι αρχίζω από το Βιβλιοπόντικα. Σίγουρα θα σκεφτείτε: Τι καινούριο έχεις να μας πεις για τον φοβερό και τρομερό αυτό ποντικό; Όντως, έχουν γραφτεί πολλά, έχουν ειπωθεί ακόμα περισσότερα. Αλλά για μένα τα πέντε βιβλία του Βαγγέλη Ηλιόπουλου με ήρωα αυτό τον αξιολάτρευτο ποντικούλη που τρώει βιβλία για να χορτάσει όχι μονάχα την πείνα του αλλά και την επιθυμία του για γνώση είναι μια αστείρευτη πηγή αναγνωστικής απόλαυσης. Τι να πρωτοδιαλέξει κανείς από τις βιβλιοπεριπέτειές του: Την έκπληξη και τον ενθουσιασμό των μικρών μαθητών στο πρώτο βιβλίο της σειράς, όταν ανακαλύπτουν στην τάξη τους ένα ποντικάκι που πρώτα διαβάζει τα βιβλία τους και ύστερα τα τρώει, κάνοντας παράλληλα το δάσκαλο στις γάτες; Την απεγνωσμένη περιπλάνηση του ήρωά μας σε ένα σωρό δουλειές σχετικές με τον κόσμο του βιβλίου στο Όταν ο Βιβλιοπόντικας συνάντησε την Τίτα Γραβιέρα; Την τρυφερότητα με την οποία αγκαλιάζει στο Μυστήριο στη Βιβλιοποντικοθήκη τα παραπονεμένα βιβλία, εκείνα που μένουν στα αζήτητα λαχταρώντας υπομονετικά τον ερχομό ενός πρόθυμου αναγνώστη; Την παρέλαση από γαργαλιστικές βιβλιοσυνταγές στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα, για το οποίο σας τα είπα αναλυτικά πριν από λίγο καιρό εδώ; Ή μήπως τη συναρπαστική όσο και γοητευτική περιπλάνηση του ήρωά μας σε γνωστά παραμύθια και παιδικά βιβλία σε αναζήτηση ενός θησαυρού που να ταιριάζει στη νεογέννητη κορούλα του στο Θησαυρό του Βιβλιοπόντικα; Μεταξύ μας, μπορεί ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος να έχει γράψει ένα σωρό βιβλία, κάποια από αυτά εξαιρετικά, ορισμένα εμβληματικά, εμένα πάντως θα μου αρκούσαν οι πέντε ιστορίες του απίθανου Βιβλιοπόντικα, με τη φοβερή πείνα που σου ξυπνά για διάβασμα μες στην ονειρεμένη Βιβλιοποντικοθήκη του, για να τον κατατάξω στους κορυφαίους Έλληνες συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας.

                        

Αλλά ο Ηλιόπουλος μαζί με την Πόλυ Βασιλάκη μάς έχουν χαρίσει άλλο ένα ενδιαφέρον βιβλίο βιβλιοφιλικού χαρακτήρα, με ηρωίδα μια φιλομαθή καμηλοπάρδαλη: Η κυρία Καμηλοπάρδαλη ήταν σοφή! μας τονίζουν ήδη από τον τίτλο. Να σας πω γιατί; Γιατί, μέσα από τα βιβλία που διάβαζε, το φιλομαθές μηρυκαστικό μάθαινε τον κόσμο, κατανοούσε τις επιθετικές συμπεριφορές των άγριων θηρίων και γι’ αυτό ήταν το μοναδικό ζώο στη ζούγκλα που δεν τα φοβόταν. Με την αγάπη της για τα βιβλία, που στην αρχή την έκανε να φαντάζει σε όλα τ’ άλλα ζώα ακατανόητη και παράξενη, κέρδισε την εκτίμηση και το σεβασμό τους, βοηθώντας τα παράλληλα να ξεπεράσουν τους φόβους τους και να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους.


                                

Κι αν μια βιβλιόφιλη καμηλοπάρδαλη δε μας ξενίζει και τόσο, δε θα λέγαμε το ίδιο για ένα άλλο ζωάκι που λατρεύει το διάβασμα, το δράκο της Αγγελικής Βαρελλά. Στο βιβλίο της Το χατίρι του δράκου η σπουδαία Ελληνίδα συγγραφέας μάς γνωρίζει ένα δράκο αλλιώτικο απ’ τους άλλους: ήσυχο, άκακο, σοβαρό, κύριο σωστό. Αλλά και πολύ μόνο. Με αποκλειστική συντροφιά τα βιβλία του. Καθότι βιβλιοφάγος. Όχι με τον τρόπο του Βιβλιοπόντικα, απλώς μανιώδης αναγνώστης. Καθώς όμως η μοναξιά του είναι αβάσταχτη, μια μέρα εύχεται να έρθουν να του κάνουν παρέα όλοι εκείνοι οι δράκοι που κατοικούν σε αφθονία στα αγαπημένα του βιβλία. Όταν βέβαια αρχίζουν να εμφανίζονται το ένα μετά το άλλο τα μυθικά τέρατα κι οι δράκοι των παραμυθιών μες στο δωμάτιό του, τρομάζει, μια και όλοι τους από κοντά είναι αρκετά αγριευτικοί. Τελικά όμως ο δράκος μας ανακαλύπτει ότι κατά βάθος έχει αρκετά κοινά μαζί τους και η δρακομάζωξη εξελίσσεται σ’ ένα φοβερό πάρτι!


                                 

Μια τρυφερή ιστορία για την απελπισμένη ανάγκη ενός μοναχικού πλάσματος για παρέα. Για τα παγιωμένα στερεότυπα και την ανατροπή τους μέσα από τη συναναστροφή με τον άλλο, που, πέρα από προκαταλήψεις και αμφιβολίες, μπορεί να αποδειχθεί γόνιμη κι ενδιαφέρουσα. Μια ιστορία, τέλος, αυτογνωσίας, με ήρωα ένα δράκο που, απομονωμένος στον κλειστό του κόσμο, αγνοεί την πραγματική του φύση και τους ομοίους του, κατορθώνει ωστόσο να βρει την άκρη μέσα από τα αγαπημένα του βιβλία.

Επέλεξα να μιλήσω για τα συγκεκριμένα βιβλία στην αρχή τούτης της χρονιάς γιατί όλα τους συνιστούν ισχυρά εναύσματα φιλαναγνωσίας, καλλιεργώντας στα παιδιά την πεποίθηση ότι η ανάγνωση αποτελεί έναν ανοιχτό κόσμο χαράς, γνώσης και γνωριμίας με τον εαυτό μας και τους άλλους. Ας ελπίσουμε λοιπόν, επιστρατεύοντας όση αισιοδοξία μάς περισσεύει, ότι το 2013, όσο δυσοίωνο κι αν φαντάζει στο ξεκίνημά του, θα είναι μια καλή χρονιά για όλους, και μαζί για το καλό παιδικό βιβλίο, χαρίζοντάς σπουδαίες αναγνωστικές εμπειρίες σε μας και στα παιδιά μας.

Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα

Εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007 (από 6 ετών)

 

Μπορεί το ζεύγοςΖαρζαφούτη και οι φίλοι τους να μη χάρηκαν γεμιστή γαλοπούλα στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι τους, ωστόσο υπάρχουν και ορισμένοι τύποι εναλλακτικοί, με κάπως ιδιαίτερες αλλά άκρως γοητευτικές διατροφικές συνήθειες. Σήμερα θα παρουσιάσω ένα βιβλίο που μιλάει για τα Χριστούγεννα του απόλυτου βιβλιοφάγου, και δεν μπορώ ν’ αρνηθώ ότι είναι από τα αγαπημένα μου: Γιατί, αν κάτι νοσταλγώ από την παιδική μου ηλικία, είναι εκείνες οι κρύες μέρες των χριστουγεννιάτικων διακοπών που ξημεροβραδιαζόμουν χωμένη σ’ ένα βιβλίο. Μακράν το πιο αγαπημένο μου χριστουγεννιάτικο ανάγνωσμα εκείνα τα χρόνια η Τάξη που πετάει του Καίστνερ. Μακράν το πιο μισητό τα Χριστουγεννιάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, σε διασκευή εννοείται, για να γίνει, υποτίθεται, πιο εύληπτο το κείμενο. (Αργότερα, στην εφηβεία μου, διάβασα τη Φόνισσα. Κι ένα σωρό από τα διηγήματα. Στην κανονική τους γλώσσα. Και παραδόθηκα αμαχητί στον αέναο κυματισμό της.)

 

Για να γυρίσουμε στο σήμερα και στη βιβλιοφαγική ιστορία μας, και για όσους δεν έχουν ακόμα αντιληφθεί περί τίνος ο λόγος, να τους ενημερώσω ότι ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος μας έχει χαρίσει ως τώρα πέντε βιβλία με ήρωα έναν ποντικό βιβλιολάτρη και βιβλιοφάγο – και μάλιστα αυτό το δεύτερο με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Μια σειρά βιβλίων που οφείλει πολλά στη λιτή κι ωστόσο ατμοσφαιρική και ζεστή εικονογράφηση της Κιάρα Φεντέλε, η οποία με απλές, καθαρές γραμμές ζωντανεύει στο χαρτί αυτή τη γλυκιά και κάπως αστεία ποντικόφατσα με τα στρογγυλά γυαλάκια.

Κάποια στιγμή ο συμπαθής ποντικούλης γνωρίζεται με την ποντικίνα Τίτα Γραβιέρα, βιβλιοθηκάριο το επάγγελμα, η οποία επιχειρεί να τον αποτρέψει από την κακή του συνήθεια να τρώει βιβλία. Παντρεύονται, κάνουν οικογένεια –κατά την προσφιλή συνήθεια των ηρώων του Ηλιόπουλου, οι οποίοι δε μένουν στατικοί, αλλά από βιβλίο σε βιβλίο εξελίσσονται, μεγαλώνουν, ωριμάζουν, χωρίς πάντως να λείπουν και οι εκτροπές σε κακές συνήθειες του παρελθόντος–, και κάπου εκεί τους πετυχαίνει το τέταρτο βιβλίο της σειράς, για το οποίο γράφω σήμερα: Παραμονή Χριστουγέννων, η σύζυγος Τίτα πνίγεται στη δουλειά στη Βιβλιοποντικοθήκη κι αναθέτει στο Βιβλιοπόντικα να ετοιμάσει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι παρέα με τα βλαστάρια τους. Ο βιβλιοφάγος ήρωάς μας, ανακαλώντας νοσταλγικά τα παιδικά του χρόνια –σαν και μένα καλή ώρα–, θυμάται τις μαγειρικές της μάνας του κι ονειρεύεται γεμιστές εγκυκλοπαίδειες, ψιλοκομμένα λεξικά, τούρτες εικονογραφημένων παραμυθιών, χυμούς από τηλεφωνικούς καταλόγους και λοιπά βιβλιοφαγητά.

Ευτυχώς τα παιδιά του είναι εκεί όχι μόνο για να τον συγκρατήσουν, αλλά και για να του προτείνουν να περάσουν όλοι μαζί Χριστούγεννα στη Βιβλιοποντικοθήκη, παρέα με την εργασιομανή μαμά και αγκαλιά με τα λατρεμένα τους βιβλία. Και, για να μην πάνε με άδεια χέρια στην Τίτα, ανασκουμπώνονται για να φτιάξουν μπισκότα. Βέβαια, ο Βιβλιοπόντικας δεν μπορεί με τίποτα να πνίξει τη νοσταλγία του για τις μυρωδιές και τις γεύσεις των παιδικών του χρόνων. Θα κατορθώσει άραγε να αντισταθεί στον πειρασμό και να εμφανίσει στην αγαπημένη του Τίτα μπισκότα μαγειρεμένα με την κλασική συνταγή;

Το αν τελικά θα ενδώσει ο Βιβλιοπόντικας, έστω και στο ελάχιστο, στις αναμνήσεις και κατ’ επέκταση στο βιβλιοφαγικό του πάθος σάς αφήνω να το ανακαλύψετε διαβάζοντας το βιβλίο. Αυτό που μπορώ να πω για την ώρα είναι ότι, αν κάτι μάς μένει από το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα, αυτό είναι η πανδαισία από βιβλία κάθε είδους και μεγέθους που μας «σερβίρει» ο συγγραφέας με αφορμή τις αναμνήσεις και τις αλλόκοτες συνταγές του ήρωά του, ξυπνώντας μας μιαν άγρια πείνα για διάβασμα. Και, φυσικά, η εικόνα μιας χαρούμενης ποντικοοικογένειας που επιλέγει να κάνει χριστουγεννιάτικο ρεβεγιόν παρέα με χιλιάδες βιβλία μέσα σε μια βιβλιοθήκη. Ποιος φετιχιστής της ανάγνωσης θα μπορούσε να φανταστεί πιο ευτυχισμένα Χριστούγεννα απ’ αυτά;   

[Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν πέντε βιβλία με τις περιπέτειες του Βιβλιοπόντικα: Ο Βιβλιοπόντικας (2004), Όταν ο Βιβλιοπόντικας συνάντησε την Τίτα Γραβιέρα
(2004), Μυστήριο στη Βιβλιοποντικοθήκη (2006), Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα (2007), Ο θησαυρός του Βιβλιοπόντικα (2009)]