Μαρία Παπαγιάννη - Εύα Θάρλετ, Μια άλλη μέρα θα νικήσεις εσύ!

Εκδόσεις Πατάκη - Minedition, Αθήνα 2013 (από 3 ετών)

 

 

Δυο μικροί κάστορες, ο Άρης κι ο Πέτρος, μεγαλώνουν μαζί, κι ωστόσο είναι τόσο αλλιώτικοι. Ο Άρης, με ό,τι κι αν καταπιαστεί, κατορθώνει να το κάνει καλύτερα και γρηγορότερα από τον Πέτρο. Είναι πάντα ο νικητής. Ο Πέτρος αδημονεί για τη στιγμή που θα μπορέσει κι αυτός να πει στον αδερφό του «Σε πέρασα». Μόνο που, όταν έρθει η ώρα να στεφθεί αυτός νικητής, η νίκη του θα περάσει σε δεύτερη μοίρα, καθώς θα χρειαστεί να στηρίξει και να παρηγορήσει τον αδερφό του, που έχει βρεθεί σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Οι ρόλοι αντιστρέφονται, ο ευάλωτος κι ανίσχυρος της υπόθεσης είναι πια ο Άρης, την ίδια ώρα που ο Πέτρος θα κατορθώσει να παραμερίσει τη μικροψυχία κι αλαζονεία του νικητή και να επιδείξει θάρρος, δύναμη και επινοητικότητα που θα γεμίσει θαυμασμό και αγάπη τον αδερφό του.

Το Μια άλλη μέρα θα νικήσεις εσύ! δεν είναι μια ιστορία για νικητές και χαμένους, αλλά για το δικαίωμα καθενός να ορίζει με διαφορετικό τρόπο τις προτεραιότητές του στη ζωή. Ο Πέτρος, όταν πικραμένος αναρωτιέται πότε θα νικήσει κι αυτός σε κάποιο παιχνίδι ή άθλημα, δεν έχει πιθανόν αντιληφθεί ότι ο λόγος για τον οποίο δεν κερδίζει δεν είναι μόνο το ότι υπολείπεται σε δεξιότητες ή ταλέντα σε σχέση με τις συγκεκριμένες δραστηριότητες, αλλά και το γεγονός ότι δεν είναι τόσο ανταγωνιστικός, δεν επιθυμεί τόσο σφοδρά τη νίκη όσο ο αδερφός του. Μέσα του πρυτανεύουν άλλες αξίες, άλλες ανάγκες, που ενδεχομένως και να υποκρύπτουν τελείως διαφορετικές δεξιότητες οι οποίες δεν έχουν αναδυθεί ακόμη στην επιφάνεια. Κι αυτό επιβεβαιώνεται όταν του δίνεται η ευκαιρία να κερδίσει στο παιχνίδι: δεν πατάει επί πτωμάτων, καθώς η αδερφική αγάπη αλλά και το αίσθημα ευθύνης έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα γι' αυτόν. Την κρίσιμη ώρα το γκρίζο, αφανές παιδί μετατρέπεται, σαν έτοιμο από καιρό, σε ήρωα. Κι η αξία αυτής της νίκης είναι πολλαπλάσια εκείνων του Άρη στα παιδικά τους παιχνίδια, αφού συνοδεύεται από την υπέρβαση προσωπικών αδυναμιών και επιθυμιών, αλλά και από την ουσιαστική ωρίμανση του Πέτρου, που συνειδητοποιεί ότι η ζωή είναι γεμάτη από μικρούς και μεγάλους αγώνες επιβίωσης, υπέρβασης δυσκολιών και αντιξοοτήτων. Για να δικαιωθεί έτσι και η μαμά των δυο μικρών, αυτή που, χωρίς να απαξιώνει τις νίκες του ενός, του φαινομενικά ισχυρού, επιμένει να υποστηρίζει και να γεμίζει ελπίδα τον άλλο, τον φαινομενικά αδύναμο, μιλώντας ταυτόχρονα στα παιδιά της για τις λύπες και τις χαρές της καθημερινότητας, για τις μικρές και μεγάλες νίκες και ήττες της αληθινής ζωής.

 

Η Μαρία Παπαγιάννη και η Εύα Θάρλετ, σε μια αγαστή συνεργασία, διδάσκουν τη χάρη της απλότητας μέσα από τις λιτές γραμμές μιας ιστορίας και μιας εικονογράφησης που δε χρειάζονται περιττά στολίδια για να μπορέσουν να βρουν κατευθείαν στόχο στις καρδιές των μικρών αναγνωστών τους. Ένα εξαιρετικό βιβλίο, ικανό να ανοίξει μια χαραμάδα αλήθειας και αυτογνωσίας στο γυάλινο κόσμο άσκοπων νικών στον οποίο πολλοί από μας έχουμε εγκλωβίσει τα παιδιά μας.

Όταν η διαφορετικότητα παύει να είναι μοναχική υπόθεση

• Brigitte Weninger - Eve Tharlet, Ένας για όλους και όλοι για έναν, απόδοση Φίλιππος Μανδηλαράς, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2008 (2) (από 3 ετών)

• Geoffroy de Pennart, Sophie la vache musicienne, kaléidoscope, Paris 2006 / Σοφία η αγελαδίτσα τραγουδίστρια, μετάφραση Β. Τσιώρου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2000 (από 4 ετών)

 

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να μιλήσει κανείς για ένα ζήτημα τόσο ευαίσθητο όσο κι αυτονόητα επίκαιρο όπως η διαφορετικότητα. Προσωπικά, δε γοητεύομαι ιδιαίτερα από πατερναλιστικές προσεγγίσεις που παραπέμπουν σε λογικές ελεημοσύνης και εμπορίου καλοσύνης. Τα δυο βιβλία που θα παρουσιάσω σήμερα ακολουθούν, το καθένα με τον τρόπο του, έναν αρκετά διαφορετικό δρόμο.  

 

Brigitte Weninger - Eve Tharlet, Ένας για όλους και όλοι για έναν

Ένα κουτσό ποντικάκι, ο Μαξ, εγκαταλείπει την οικογένειά του για να γνωρίσει τον κόσμο. Η αναπηρία του δεν το πτοεί, καθώς η λαχτάρα του για καινούριες εμπειρίες και η αγάπη και η στήριξη που του έχει χαρίσει η οικογένειά του τον κάνουν να ξεπερνάει κάθε εμπόδιο και κακοτοπιά. Στο δρόμο του θα συναντήσει μια τυφλή τυφλοποντικίνα, ένα κουφό βατράχι, μια καλόβολη κοτσυφίνα κι ένα φοβητσιάρη σκαντζόχοιρο. Κι αν ο Μαξ, η τυφλοποντικίνα κι ο βάτραχος είναι συμφιλιωμένοι με τις αδυναμίες τους γνωρίζοντας ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρίσματα και οι ικανότητές τους, ο σκαντζόχοιρος, ηττοπαθής και απογοητευμένος, μοιάζει να μην πιστεύει στον εαυτό του. Μια καταιγίδα γίνεται αφορμή για τα πέντε ζωάκια να ανακαλύψουν ότι η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια μπορούν να κάνουν θαύματα, αλλά και να βρουν για το φοβητσιάρη σκαντζόχοιρο ένα ρόλο στην ομάδα κάπως αναπάντεχο αλλά απολύτως ταιριαστό.

 

 

Ένα βιβλίο για την ανάγκη κάθε παιδιού να σταθεί στα δικά του πόδια και να ανοίξει το βήμα του στον κόσμο ξεπερνώντας αδυναμίες, φόβους και έμπόδια, με όπλο την αυτογνωσία, την αισιοδοξία και την αυτοπεποίθηση που χαρίζει μια υποστηρικτική οικογένεια. Για τη διαφορετικότητα, που στην περίπτωσή μας δεν είναι αιτία απομόνωσης και περιθωριοποίησης, αλλά αφετηρία δημιουργικής συνύπαρξης. Τα ζωάκια του βιβλίου διαφέρουν πολύ το ένα από το άλλο. Όχι μονάχα επειδή ανήκουν σε διαφορετικά είδη του ζωικού βασιλείου αλλά κι επειδή έχουν εντελώς αλλιώτικες αδυναμίες και αρετές. Στην κρίσιμη στιγμή αυτό αποδεικνύεται ευεργετικό -αν όχι σωτήριο- για όλα τους, αφού το ομαδικό πνεύμα τούς επιτρέπει να διαχειριστούν αρετές κι αδυναμίες με εξαιρετικό τρόπο. Διδάσκοντας παραδειγματικά ότι η αλληλεγγύη και η αλληλοβοήθεια είναι έννοιες κενές περιεχομένου όταν δεν έχουν ως βάση την αυτογνωσία αλλά και τον απεριόριστο σεβασμό στις δυνατότητες, στα ταλέντα αλλά και στις αδυναμίες του διπλανού.

 

Έχοντας ως παιδί υποστεί το βραχνά ενός εκπαιδευτικού συστήματος αλλά και μιας γενικότερης κοινωνικής αντίληψης που ευνούσε με τρόπο αφοριστικό και κοντόφθαλμο μονάχα την υψηλή σχολική επίδοση, παραβλέποντας ή και περιφρονώντας ταλέντα, δεξιότητες και κλίσεις μη μετρήσιμες σε διαγωνίσματα και γραπτές εξετάσεις, απ' αυτά που δε χαρίζουν αριστεία και σημαιοφοριλίκια -τι πήγα και θυμήθηκα, μέρες που είναι...-, έχω αναρωτηθεί πολλές φορές πόσο κουράγιο διαθέτουμε εμείς, οι γονείς της δικής μου γενιάς, οι μεγαλωμένοι μες στην παράνοια της συσσώρευσης βαθμών, πτυχίων, τίτλων και λοιπών ευσήμων από ένα άκρως ανταγωνιστικό σύστημα, να συμφιλιώσουμε τα παιδιά μας με τις αδυναμίες τους, να τα μάθουμε να στηρίζονται στις δικές τους δυνατότητες -όποιες κι όσες κι αν είναι αυτές-, να αναγνωρίζουν το καλύτερο και να λειτουργούν υποστηρικτικά για το πιο αδύναμο απ' αυτά. Δίνοντάς τους όλα εκείνα τα ψυχικά εφόδια για να φτάσουν -όπως κι ο φίλος μας Μαξ- εκεί που ανθίζουν τα όνειρα.  

 

 

Geoffroy de Pennart, Sophie la vache musicienne / Σοφία η αγελαδίτσα τραγουδίστρια

 

                           

Ακριβώς εκεί που ανθίζουν τα όνειρα θέλει να φτάσει και η Σοφία, η αγελαδίτσα τραγουδίστρια. Η οποία είναι εξαιρετικά ταλαντούχα και μια ωραία πρωία, όπως κι ο Μαξ το ποντικάκι, αποφασίζει να εγκαταλείψει οικογένεια, φίλους και την επαρχία όπου ζει για τη μεγάλη πόλη. Αφορμή είναι ένας μουσικός διαγωνισμός, κι η φίλη μας, οπλισμένη με το ταλέντο της και τη στήριξη των δικών της ανθρώπων, ξεκινάει το ταξίδι της. Μόνο που ο διαγωνισμός αφορά συγκροτήματα κι η Σοφία, με το που φτάνει στο κλεινόν άστυ, αρχίζει να απαντάει σε αγγελίες συγκροτημάτων που ζητούν τραγουδιστή. Τα πράγματα όμως δε θα είναι τόσο εύκολα όσο θα φανταζόταν. Η μικρή αγελαδίτσα τρώει πόρτα από παντού, για κάθε είδους λόγο εκτός από τη μουσική της επάρκεια: άλλοτε γιατί δεν είναι σαρκοβόρο, άλλοτε επειδή δεν είναι extra large, μια άλλη φορά επειδή έχει μικρό λαιμό και μια άλλη γιατί διαθέτει μικρά κέρατα, σε άλλες περιπτώσεις λόγω χρώματος, λόγω στιλ, ακόμα κι επειδή έχει σώας τας φρένας... Ώσπου μια τυχαία συζήτηση με έναν ομοιοπαθή την πείθει ότι πρέπει να φτιάξει το δικό της συγκρότημα με ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ το μουσικό ταλέντο των μελών του. Εσείς τι λέτε; Θα τον κερδίσει το διαγωνισμό;

 

Ένα εκπληκτικό βιβλίο για μικρούς αλλά και για μεγάλους, που, αξιοποιώντας με ιδιαίτερα ευρηματικό τρόπο παραδείγματα από τον κόσμο των ζώων, σατιρίζει την κρατούσα κατάσταση στη μουσική βιομηχανία, η οποία προτιμάει να κατασκευάζει μαζικά πρότυπα με χαρακτηριστικά άσχετα προς το αυθεντικό ταλέντο, προκρίνοντας την ομοιομορφία έναντι της μοναδικότητας του ατόμου. Παράλληλα, ο συγγραφέας θίγει την τάση τυποποίησης που χαρακτηρίζει πολλές σύγχρονες κοινωνίες, όπου ομάδες ατόμων με κοινά χαρακτηριστικά, συμπεριφερόμενες ως κάστες, λειτουργούν πατερναλιστικά, αποκλείοντας, γκετοποιώντας και καταδικάζοντας στην αφάνεια οτιδήποτε διαφορετικό. 

 

Βέβαια, η καλή μας η Σοφία βρίσκει έναν εναλλακτικό δρόμο: δεν ενδίδει, δεν εγκαταλείπει ούτε τα όνειρά της ούτε τα πιστεύω της, κι επειδή πέρα και πάνω απ' όλα αγαπάει τη μουσική, επιλέγει να βασιστεί σε αυτό ακριβώς το συγκριτικό της πλεονέκτημα για να επιλέξει τα μέλη του συγκροτήματός της. Όλα τελικά σ' αυτή τη ζωή είναι ζήτημα κριτηρίων. Κι αν ο συγγραφέας "επιλέγει" ως μουσικούς συντρόφους της Σοφίας ζωάκια εξίσου αποκλεισμένα κι αυτά λόγω αναπηρίας, εμφάνισης ή αντιλήψεων, το κάνει γιατί θέλει να μας πει πως, όσο διαφορετικός, περιθωριοποιημένος, μόνος και αποκλεισμένος κι αν αισθάνεσαι, κάπου υπάρχουν κι άλλοι σαν και σένα, ή περίπου σαν και σένα, ικανοί όχι μόνο να καταλάβουν τι περνάς, αλλά και να εκτιμήσουν και να αναδείξουν τα αληθινά σου ταλέντα.

 

Θεωρώ τη Σοφία ένα από τα καλύτερα βιβλία του Pennart. Εκτός από το ότι διεκτραγωδεί με απόλυτα πειστικό τρόπο τα βάσανα και τις αντιξοότητες που συναντάει στο δρόμο του ένας ταλαντούχος, ασυμβίβαστος γεννημένος καλλιτέχνης, στις σελίδες του παρελαύνουν και πρόσωπα που έχουμε γνωρίσει κι αγαπήσει σε άλλα βιβλία του, όπως ο Λουκάς, ο καλόκαρδος λύκος. Γιατί παραπέμπω στη γαλλική έκδοση; Γιατί απλούστατα στα ελληνικά το βιβλίο είναι εξαντλημένο. Αφού το αναζήτησα μάταια για κανένα χρόνο, έπεσα στην ανάγκη του Amazon και δεν το μετάνιωσα. Ελπίζω οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος κάποια στιγμή να το επανεκδώσουν. Και θα ήμουν διατεθειμένη ακόμα και να διαδηλώσω μ' αυτό το αίτημα.