Από τον Χαμένο Παράδεισο ως το... κατώφλι της κόλασης

• Δημήτρης Μαμαλούκας, Η μεγάλη ληστεία της χρηματαποστολής, εικόνες Γιώργος Σγουρός, Κέδρος, Αθήνα 2016
• Δημήτρης Μαμαλούκας, Η απαγωγή του τραπεζίτη Ο'Μπράιαν, εικόνες Γιώργος Σγουρός, Κέδρος, Αθήνα 2017 
• Αγγελική Ράδου, Ο Έντγκαρ και το μυστικό του θαμμένου φορέματος, εξώφυλλο Α. Παπαδάτος, Polaris, Αθήνα 2015
• Αγγελική Ράδου, Το ξύπνημα του Γκόλεμ, εξώφυλλο Α. Παπαδάτος, Polaris, Αθήνα 2016  

Σήμερα καταπιάνομαι με δυο αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους σειρές βιβλίων μυστηρίου, που, με δύο ως τώρα βιβλία στο ενεργητικό της η καθεμιά, έχουν κατορθώσει να χτίσουν συμπαγείς και ελκυστικούς μυθιστορηματικούς κόσμους και να μας κάνουν να περιμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη συνέχεια. Αναφέρομαι στους 4 ξεχωριστούς ντετέκτιβ του Δημήτρη Μαμαλούκα, που απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας από εννέα ετών και πάνω, και στις Σκοτεινές ιστορίες του νεαρού Πόε της Αγγελικής Ράδου, που θα προσελκύσουν το ενδιαφέρον παιδιών στην εφηβεία και ενηλίκων.

Αυτό που ευθύς εξαρχής εντυπωσιάζει στα βιβλία του Μαμαλούκα είναι πως η δράση τους εκτυλίσσεται εκτός Ελλάδας, σε μια φανταστική μικρή πόλη των ΗΠΑ που φέρει το πολλά υποσχόμενο όνομα Χαμένος Παράδεισος. Το μιλτωνικής έμπνευσης όνομα της πόλης, παρέα με τα λοιπά τοπωνύμια –Μαύρο Δάσος, Κίτρινος Ποταμός, Γεφύρι της Ελπίδας, Γεφύρι της Λησμονιάς, Σαρκ Σίτι, Νύχι της Αρκούδας κτλ.- συνθέτουν το ιδανικό σκηνικό μυστηρίου και περιπέτειας. Η πόλη, βγαλμένη θαρρείς από τον δικό μου χαμένο τηλεοπτικό παράδεισο της δεκαετίας του ’80, διαθέτει τραπεζίτη, έναν μάλλον καλόβολο κι ελαφρώς αφελή σερίφη, τοπική εφημερίδα κι όλα τα καλά.

Στο πρώτο βιβλίο της σειράς, Η μεγάλη ληστεία της χρηματαποστολής, οι 4 ξεχωριστοί ντετέκτιβ αναλαμβάνουν να λύσουν το μυστήριο μιας μεγάλης ληστείας που φαίνεται να έχει μπερδέψει εντελώς την τοπική αστυνομία. Έτσι, γνωριζόμαστε με τέσσερα φαινομενικά κανονικά παιδιά, από τα οποία μόνο το ένα έχει μια μακρινή σχέση με τη χώρα μας, αφού κουβαλάει ένα δυσκολοπρόφερτο ελληνικό όνομα. Βέβαια, όπως αποδεικνύεται στην πορεία, οι τέσσερις πιτσιρικάδες δεν είναι εντελώς συνηθισμένοι, αφού, χάρη σε μια μυστηριώδη σφαίρα που ανακαλύπτουν τυχαία στο δάσος, αποκτούν υπερφυσικές ικανότητες, οι οποίες πάντως κάνουν την εμφάνισή τους κατά περίπτωση, βοηθώντας κάποιες μόνο φορές στη λύση των μυστηρίων. Κάτι που συνειδητοποιούμε στη δεύτερη ιστορία της σειράς, όπου τα τέσσερα παιδιά κατορθώνουν να λύσουν το μυστήριο της εξαφάνισης του πλούσιου τραπεζίτη Ο’Μπράιαν χωρίς η βοήθεια της μυστηριώδους σφαίρας να είναι καταλυτική. Άλλος πολύτιμος αρωγός τους και στις δυο υποθέσεις ο καθηγητής Μακ Λουκ, αρκούντως μυστηριώδης ώστε να μας κάνει να ελπίζουμε ότι θα τον συναντήσουμε ως πρωταγωνιστή σε κάποια από τις μελλοντικές υποθέσεις των 4 ξεχωριστών ντετέκτιβ.

Τα δυο πρώτα βιβλία της σειράς, χάρη στην αμεσότητα του ύφους τους και τη γρήγορη εξέλιξη της καλοστημένης πλοκής τους, κρατούν ως το τέλος αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών αναγνωστών. Ο συγγραφέας, γνώστης των κανόνων του αστυνομικού μυθιστορήματος, δε φλυαρεί άνευ λόγου, δεν επιμένει σε ανούσιες λεπτομέρειες, αποφεύγει την τυποποίηση και χτίζει παράλληλα με την αφήγηση ένα γοητευτικό σύμπαν που είναι σίγουρο ότι κρατάει καλά φυλαγμένες πολλές εκπλήξεις για το μέλλον. Κάτι που καθιστά σαφές και το εν μέρει ανοιχτό τέλος του δεύτερου βιβλίου της σειράς. 

Η εκφραστική εικονογράφηση του Γιώργου Σγουρού εξοικειώνει τους αναγνώστες με τους χαρακτήρες και το σκηνικό, ενώ οι ιδιαίτερα κατατοπιστικοί χάρτες στην αρχή και των δυο βιβλίων τούς επιτρέπουν να ακολουθήσουν νοερά τις διαδρομές των πρωταγωνιστών. 

Μακριά από τη χώρα μας διαδραματίζονται και οι Σκοτεινές ιστορίες του νεαρού Πόε, διά χειρός Αγγελικής Ράδου, η οποία επιλέγει την Αγγλία, και ειδικότερα το Λονδίνο της νεανικής ηλικίας του Έντγκαρ Άλαν Πόε ως σκηνικό των σκοτεινών της ιστοριών. Εκκινώντας από βιογραφικά στοιχεία του «άρχοντα του μακάβριου», όπως η ορφάνια του κι η νοσταλγία για τη νεκρή μητέρα του, η Ράδου εμπλέκει τον δωδεκαετή ήρωά της σε μυστηριώδεις ιστορίες στις οποίες κυριαρχούν το μακάβριο, ο μεταφυσικός τρόμος και η μαγεία. 

Στο πρώτο βιβλίο της σειράς, Ο Έντγκαρ και το μυστικό του θαμμένου φορέματος, ο Έντγκαρ, μαθητής οικοτροφείου, καλείται να εξιχνιάσει τον μυστηριώδη θάνατο ενός κοριτσιού με τη βοήθεια δυο ανέλπιστων συμμάχων: ενός φαντάσματος που γυρεύει μια ιστορία να χωρέσει και της δεκάχρονης Ελίφ, η οποία φαίνεται να διαθέτει ασυνήθιστες ικανότητες. Αυτή η τελευταία θα είναι και το κεντρικό πρόσωπο του δεύτερου βιβλίου της σειράς, που φέρει τον τίτλο Το ξύπνημα του Γκόλεμ, αφού το παρελθόν το δικό της όσο και της μητέρας της θα θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή του ίδιου του Έντγκαρ αλλά και μιας σειράς άλλων προσώπων.

Καλή γνώστρια, όπως φαίνεται, όχι μόνο της λογοτεχνίας του Πόε αλλά και του τόπου και της εποχής που επιλέγει να περιγράψει, η συγγραφέας χτίζει ιστορίες στις οποίες κυριαρχούν οι ατμοσφαιρικές αλλά και συνεπείς πραγματολογικά περιγραφές, που αποτυπώνουν με ζωντάνια το κλίμα της εποχής ισορροπώντας με μαεστρία ανάμεσα στο πραγματικό και στο φανταστικό. Το βρόμικο, ομιχλώδες Λονδίνο, με τα παζάρια και τις κακόφημες γειτονιές του, μετατρέπεται σε ένα σκηνικό αέναου τρόμου, αφού σε κάθε γωνιά, σε κάθε σοκάκι μπορεί να ελλοχεύει το σκοτάδι κι ο θάνατος. 

 

Η λύση σε ιστορίες όπως αυτές ποτέ δε γίνεται να είναι εντελώς αναίμακτη και ειδυλλιακή. Μπορεί όμως να αποκαλύψει αλήθειες στους ήρωες ή να αποδώσει, έστω και με παράδοξο τρόπο, δικαιοσύνη. Το κακό ωστόσο έχει τόσα πρόσωπα ώστε να επανέρχεται με απρόσμενους τρόπους καθιστώντας λιγότερο πληκτική τη ζωή των ηρώων. Η ελαφρά μετατόπιση του κέντρου βάρους από τον Έντγκαρ στην Ελίφ στο δεύτερο βιβλίο της σειράς αλλά και το εν μέρει ανοιχτό τέλος του επιτρέπουν στους αναγνώστες να τρέφουν ισχυρές προσδοκίες για ό,τι πρόκειται να διαβάσουν στο μέλλον.

Κώστας Στοφόρος, Ο χαμένος μύθος του Αισώπου

Εκδόσεις Μίνωας, Αθήνα 2017 (από 9 ετών)

Ο Λυκούργος και η Ρόδη, δυο αδέρφια με πολύ διαφορετικά ενδιαφέροντα και ιδιοσυγκρασίες, πηγαίνουν με τους γονείς τους διακοπές στο Καρλόβασι της Σάμου, σε δυο ηλικιωμένους θείους της μητέρας τους που η επαφή τους με την τεχνολογία είναι ανύπαρκτη ενώ έχουν και μια εμμονή με ιστορίες από το παρελθόν του νησιού και της οικογένειας. Σταδιακά, οι αφηγήσεις του θείου Πυθαγόρα, οι περιηγήσεις στις φυσικές ομορφιές και στα αξιοθέατα της περιοχής, δυο συναρπαστικοί νέοι φίλοι, καθώς και μια περίεργη ιστορία, που εμπλέκει έναν μακρινό τους πρόγονο με έναν χαμένο μύθο του Αισώπου, θα κάνουν αξέχαστες τις κάθε άλλο παρά βαρετές τις διακοπές των παιδιών στη Σάμο.

Άλλη μια καλοκαιρινή περιπέτεια από τον Κώστα Στοφόρο, ο οποίος κατορθώνει να παντρέψει εύστοχα γνώση και μυστήριο, διακειμενικές αναφορές (Ρίτσο, Άλκη Ζέη κτλ.) και ιστορία (αρχαιότητα, Επανάσταση του ’21, αλλά και Εμφύλιο), αλήθεια και μύθο. 

Τα όμορφα τοπία της Σάμου –με τους καταρράκτες στο Καρλόβασι να κλέβουν, δικαίως, την παράσταση– γίνονται το φόντο μιας ιστορίας που, με γλώσσα καθημερινή, διανθισμένη με πινελιές χιούμορ αλλά και τρυφερές στιγμές, πηγαινοέρχεται σε παρόν και παρελθόν, προβληματίζεται πάνω στις σχέσεις μικρών και μεγάλων, αφήνοντας κι αυτή στο τέλος στους ήρωές της τη γλυκόπικρη γεύση μιας πύρρειας νίκης. 

Ιωάννα Μπουλντούμη, Γραφείο αστυνομικών ερευνών Ηρακλή Πουαντιγιέ

• Σαν τον σκύλο με τη γάτα, εικόνες Κ. Χαδουλού, Μεταίχμιο, Αθήνα 2014
• Λείπει η γάτα, χορεύουν τα φαντάσματα, εικόνες Κ. Χαδουλού, Μεταίχμιο, Αθήνα 2014
• Σκυλίσια ζωή, εικόνες Κ. Χαδουλού, Μεταίχμιο, Αθήνα 2015  

Θεμελιώδες συστατικό στοιχείο των παιδικών αστυνομικών βιβλίων της Ιωάννας Μπουλντούμη είναι οι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που πλάθει η συγγραφέας, εμπνευσμένοι μάλιστα από εμβληματικές φυσιογνωμίες της παγκόσμιας αστυνομικής λογοτεχνίας. Έτσι, ο παλιότερος ήρωάς της ο Σέλοκ, αν και σέλινο, παραπέμπει εμφατικά στον Σέρλοκ Χολμς, ενώ και το δίδυμο της πιο πρόσφατης σειράς βιβλίων της «Γραφείο αστυνομικών ερευνών Ηρακλή Πουαντιγιέ», ο σκύλος Ηρακλής Πουαντιγιέ και η γάτα Αγαθή Γαλή, μας φέρνει αμέσως στον νου τον Ηρακλή Πουαρό αλλά και τη σπουδαία δημιουργό του Άγκαθα Κρίστι.

Πάνω στις ιδιαιτερότητες των χαρακτήρων αυτών χτίζει η συγγραφέας σε μεγάλο βαθμό τις ιστορίες της: Έτσι, ο Ηρακλής Πουαντιγιέ είναι ένας τύπος φιλότεχνος, σχολαστικός, λογικός, εγκεφαλικός, ενώ η βοηθός του Αγαθή Γαλή είναι το ακριβώς ανάποδο από αυτόν: παρορμητική, λάτρις των υλικών αγαθών και απολαύσεων και εξαιρετικά βαρήκοη – κι είναι αυτά τα χαρακτηριστικά της στα οποία πατάει η συγγραφέας για να βγάλει χιούμορ μέσα από αστείες παρανοήσεις, να προωθήσει την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο ή να προετοιμάσει τον αναγνώστη για ανέλπιστες λύσεις στα μυστήρια που προσπαθεί να διαλευκάνει το αταίριαστο αυτό δίδυμο.

Σε ό,τι αφορά τους δευτερεύοντες χαρακτήρες της, η Μπουλντούμη αξιοποιεί για να τους ενσαρκώσει μια τεράστια γκάμα από ράτσες σκύλων –να σημειώσουμε ότι, πλην της Αγαθής, μόνο στο τρίτο βιβλίο της σειράς εμφανίζονται και δυο εκπρόσωποι άλλων ειδών του ζωικού βασιλείου– επιλέγοντας συνήθως ευρηματικά ονόματα δηλωτικά της καταγωγής ή της ιδιοσυγκρασίας τους. Η επιλογή αυτή της συγγραφέα να φτιάξει ιστορίες στις οποίες πρωταγωνιστούν αποκλειστικά και μόνο ζώα κι όχι άνθρωποι –και ειδικότερα ενήλικες– καθιστά τους ήρωές της ιδιαίτερα συμπαθείς στο παιδί αναγνώστη, απαλύνοντας ακόμα και πιο «ενήλικα» υποθεσιακά στοιχεία που απαντούν στα βιβλία της σειράς. Η πλειάδα αυτή πρωταγωνιστικών και δευτερευόντων χαρακτήρων είχε τη μεγάλη τύχη να πέσει στα χέρια της Κατερίνας Χαδουλού, η οποία έχει δημιουργήσει μια εξαιρετική πινακοθήκη προσώπων, που ενθουσιάζει τον μικρό αναγνώστη, βάζοντάς τον κατευθείαν μέσα στην ιστορία.

Δε θα αναφερθώ διεξοδικά στις υποθέσεις των τριών μέχρις ώρας βιβλίων της σειράς. Η κλοπή ενός πολύτιμου μενταγιόν, ένα στοιχειωμένο σπίτι, η εξαφάνιση ενός φημισμένου πίνακα απασχολούν σε καθένα από αυτά τον διάσημο ντετέκτιβ και τη χαριτωμένη βοηθό του. Και στις τρεις περιπτώσεις ο Ηρακλής Πουαντιγιέ φτάνει στη λύση μέσα από το υπομονετικό σκανάρισμα των χαρακτήρων και την εμμονή στη λογική τεκμηρίωση των υποψιών ή υπονοιών του, αλλά και χάρη στην ανατρεπτική και συχνά ακούσια παρέμβαση της βοηθού του Αγαθής. Ένα όχι ιδιαίτερα μεγάλο και κουραστικό αλλά αποκαλυπτικό αναγνωστικό ταξίδι, με απρόβλεπτη συνήθως κατάληξη. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τη συνέχεια.