Axel Scheffler

Είπα να κρατήσω για το τέλος της χρονιάς την πιο όμορφη κατ’ εμέ στιγμή που έζησα ως μπλόγκερ μέσα στο 2014. Κι αυτή ήταν η συνάντηση με έναν σπουδαίο Ευρωπαίο εικονογράφο, τον Axel Scheffler, πριν από δυο περίπου μήνες, στο ιστορικό πατάρι του Ίκαρου.

Ο Axel Scheffler έχει γίνει ευρέως γνωστός στην Ελλάδα για δυο κυρίως εικονογραφικές δουλειές του*, τα δυο βιβλία του Γκρούφαλο της Julia Donaldson, που κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη, και την πιο πρόσφατη σειρά Τικ και Τέλα, από τις Εκδόσεις Ίκαρος.
 

Γκρούφαλο

Τα δυο βιβλία της Donaldson Το Γκρούφαλο και Το μικρό Γκρούφαλο (για παιδιά ηλικίας άνω των 4 ετών), που κυκλοφόρησαν στη Βρετανία πριν από δεκαπέντε και δέκα χρόνια αντίστοιχα  (και στην Ελλάδα από τις Εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Φίλιππου Μανδηλαρά), έχουν σημειώσει τεράστια εκδοτική επιτυχία και με τρόπο ευρηματικό πραγματεύονται την ιστορία ενός μικρού ποντικιού που κατορθώνει να επιβιώσει σε ένα δάσος γεμάτο εχθρικά πλάσματα επισείοντάς τους την απειλή της εμφάνισης ενός φανταστικού τρομακτικού πλάσματος ονόματι Γκρούφαλο. Τι θα γίνει όμως όταν το Γκρούφαλο εμφανιστεί με σάρκα και οστά μπροστά στο μικρό ποντίκι; Τι κόλπο θα επινοήσει αυτό το τελευταίο για να επιβιώσει και τούτη τη φορά; Και πώς το μικροσκοπικό τρωκτικό θα αντιμετωπίσει το μικρό Γκρούφαλο, στο δεύτερο βιβλίο της σειράς, όταν εκείνο με εξερευνητική και περιπετειώδη διάθεση θα βγει μια νύχτα του χειμώνα στο παγωμένο δάσος αναζητώντας τον φοβερό και τρομερό ποντικό που του περιγράφει στις ιστορίες του ο μπαμπάς του;

 

 

Το δάσος του Σέφλερ, είτε ανοιξιάτικο είτε παγωμένο, χωράει ένα σωρό εκπροσώπους του ζωικού βασιλείου κι ανάμεσά τους ένα Γκρούφαλο τρομακτικό όσο και κωμικά αφελές, που εμφανισιακά παραπέμπει στα «τέρατα» του Maurice Sendak, συνιστώντας μια ενδιαφέρουσα διακειμενική αναφορά.

 

Τικ και Τέλα

Η σειρά Τικ και Τέλα, από την άλλη, που στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος, και πάλι σε μετάφραση Φίλιππου Μανδηλαρά, και μέχρι στιγμής αριθμεί έξι τίτλους, απευθύνεται σε παιδάκια ηλικίας 1-3 ετών. Οι λιλιπούτειοι πρωταγωνιστές ζουν μικρές καθημερινές περιπέτειες σε έναν κόσμο που φαντάζει αυτονομημένος από εκείνο των μεγάλων και μέσα από αυτές μαθαίνουν απλές δεξιότητες, ωριμάζουν και σφυρηλατούν τη φιλία τους.

 

 

 

 

 

 

 

Οι εκφραστικές μορφές της μικρής ποντικίνας και του μικρού λαγού, που παραπέμπουν σε λούτρινα ζωάκια προνηπιακής εμφάνισης και χαρακτήρα, εντάσσονται αρμονικά σε εξωτερικά περιβάλλοντα ή εσωτερικούς χώρους γεμάτους μικρές εικονογραφικές λεπτομέρειες που δίνουν φυσικότητα και εξοικειώνουν ήπια το παιδί με τον κόσμο των δυο ηρώων.

 

 

 

 

 

 

 

Συζητώντας με τον Axel Scheffler

Στη σύντομη κουβέντα μας με τον Axel Scheffler, τον ρώτησα αν, με δεδομένο ότι στον αγγλοσαξονικό κόσμο αρκετοί δημιουργοί παιδικών βιβλίων έχουν τον διπλό ρόλο και του συγγραφέα και του εικονογράφου, θα ενδιέφερε και τον ίδιο να εικονογραφήσει κάποια στιγμή στο μέλλον και τις δικές του ιστορίες. Μου απάντησε ότι, για την ώρα τουλάχιστον, κάτι τέτοιο δεν είναι στις προθέσεις του, ότι αντλεί ικανοποίηση από τη δουλειά του ως εικονογράφου ιστοριών γραμμένων από άλλους – και στο σημείο αυτό τόνισε εμφατικά ότι η σειρά Τικ και Τέλα, αν και φαίνεται να αποτελεί εξολοκλήρου δική του δουλειά, βασίζεται σε κείμενο άλλου.

Η συζήτηση επεκτάθηκε στον τρόπο συνεργασίας με τον εκάστοτε συγγραφέα, που δεν απέχει πολύ απ’ ό,τι συμβαίνει και εδώ: Δηλαδή ο εικονογράφος παίρνει στα χέρια του το κείμενο –συνήθως το «συνοικέσιο» μεταξύ συγγραφέα-εικονογράφου προκύπτει ύστερα από πρόταση του υπεύθυνου έκδοσης του βιβλίου– και, πάνω σε αυτό, ετοιμάζει μια σειρά από δείγματα που υποβάλλει στον συγγραφέα. Ειδικότερα αναφέρθηκε στη συνεργασία του με την Julia Donaldson, της οποίας έχει εικονογραφήσει πολλά άλλα βιβλία πέραν του Γκρούφαλο, μια συνεργασία που εξακολουθεί να λειτουργεί σε αυτή τη βάση.

Μιλώντας για το Γκρούφαλο, αναφέρθηκα στη μορφή του ήρωά του και στη συγγένειά του με τα «τέρατα» του Maurice Sendak. Τον ρώτησα αν η ενδιαφέρουσα αυτή αναφορά στο Where the wild things are προέκυψε από στοιχεία του κειμένου –τον τρόπο που περιγράφει το φανταστικό αυτό πλάσμα η Donaldson– και χαμογελώντας μού απάντησε ότι κι ο ίδιος πια δεν μπορεί να πει με ακρίβεια τι ήταν αυτό ή αυτά, το σύνολο των γεγονότων, επιρροών και διεργασιών, που τον οδήγησαν να δώσει τη συγκεκριμένη μορφή στο Γκρούφαλο. Παράλληλα αναφέρθηκε στο πόσο δύσκολο του φάνηκε να αποδώσει με πειστικότητα το σκοτεινό δάσος που είναι το σκηνικό της ιστορίας του. Η έκπληξή του, φυσικά, ήταν τεράστια όταν έμαθε ότι το βιβλίο του Sendak παραμένει αμετάφραστο στα ελληνικά…

Σε ό,τι αφορά τη σειρά Τικ και Τέλα, συμφώνησε μαζί μου ότι η ιδιαίτερη επιτυχία και γοητεία της, αυτό που ενθουσιάζει τους μικρούς της αναγνώστες, είναι ακριβώς ο αυτόνομος χαρακτήρας των δυο μικρών φίλων, αγοριού και κοριτσιού, που κατορθώνουν να αντιμετωπίζουν από κοινού τα προβλήματά τους σ’ έναν κόσμο μακριά από κάθε ενήλικη επιτήρηση και παρέμβαση. Επεσήμανε μάλιστα ότι συχνά διαπιστώνει πως και παιδιά μεγαλύτερων ηλικιών ξεφυλλίζουν και διαβάζουν με μεγάλη ευχαρίστηση τα βιβλία της συγκεκριμένης σειράς.

Και, μια και περί ενηλίκων ο λόγος, η κουβέντα κατέληξε στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παιδική λογοτεχνία σε σύγκριση με τα βιβλία τα οποία απευθύνονται σε ενήλικο κοινό. Παραδέχτηκα ότι η δική μου αφετηρία υπήρξε, τόσο σε επίπεδο σπουδών όσο και σε επίπεδο δουλειάς, η ενήλικη λογοτεχνία κι ότι στο παρελθόν μάλλον αντιμετώπιζα με αδιαφορία τα παιδικά βιβλία. Ως τη μαγική στιγμή βεβαίως που απέκτησα κι εγώ παιδιά... «Ξέρω, ξέρω!» είπε γελώντας. «Έτσι γίνεται πάντα. Έχω δει ένα σωρό κριτικούς να αντιμετωπίζουν με αδιαφορία το παιδικό βιβλίο, μέχρι που γίνονται κι οι ίδιοι γονείς και ξαφνικά ανακαλύπτουν έναν καινούριο κόσμο!»   

Σ’ όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας να πω ότι ο Axel Scheffler υπέγραφε βιβλία της σειράς Τικ και Τέλα φιλοτεχνώντας υπομονετικά σε καθένα τις μορφές των δυο μικρών ζώων – κι ένα από αυτά τα βιβλία φιλοξενείται πλέον στη βιβλιοθήκη της μικρής μου κόρης.

 

 

Κλείνοντας τις αναρτήσεις του 2014 κάπου εδώ, να ευχηθώ σε όλους ό,τι καλύτερο για τη νέα χρονιά. Εμείς θα τα ξαναπούμε του χρόνου!

 

 

* Για αναλυτική εργογραφία στα ελληνικά δείτε και εδώ

Αυτό το βιβλίο ποιος θα το μεταφράσει;

Thé Tjong-King, Waar is de taart? Uitgeverij Lannoo nv, Tielt 2004

Αγγλική μετάφραση: T. T. Khing, Where Is the Cake? Abrams Books for Young Readers, New York/London 2007

(από 3 ετών)

 

 

Ένα βιβλίο που δεν κυκλοφορεί στα ελληνικά και που η καταιγιστική, πολυεπίπεδή του πλοκή θα σας καθηλώσει. Μη σας πτοεί η απουσία ελληνικής έκδοσης. Το Waar is de taart? (αγγλιστί
Where Is the Cake?) του Thé Tjong-King δεν έχει ανάγκη από μετάφραση, καθώς είναι γραμμένο αποκλειστικά στην παγκόσμια γλώσσα των εικόνων.

 

Η ιστορία απλώνεται σε δώδεκα σαλόνια, το καθένα από τα οποία παρουσιάζει μια πανοραμική εικόνα ενός τοπίου όπου εκτυλίσσονται μια σειρά από παράλληλες αλλά όχι άσχετες μεταξύ τους ιστορίες: δυο ποντικοί κλέβουν την τούρτα ενός ζεύγους σκύλων, ένα λαγουδάκι χάνει το παιχνιδάκι του, οι πίθηκοι κλέβουν το καπέλο της γάτας, ένα γουρουνάκι βρίσκεται σε κίνδυνο. Κυνηγητά, αναζητήσεις, δράση, αναπάντεχοι κίνδυνοι. Από σαλόνι σε σαλόνι, η εικόνα μετατοπίζεται ελαφρά ακολουθώντας τη δράση, κι έτσι τα δάση εναλλάσσονται με βράχια, ποτάμια, βουνά, γκρεμούς κ.ο.κ. Οι ιστορίες μπλέκουν η μια με την άλλη, τα απρόσμενα γεγονότα στο δρόμο του ενός ήρωα επηρεάζουν αναπόφευκτα και κάποιον άλλο, σε ορισμένα σαλόνια η γραμμή δράσης της μιας ιστορίας υποχωρεί –κάποιες φορές κρυμμένη κάπου πίσω από το γεωγραφικό ανάγλυφο– και τη σκυτάλη παίρνει μία άλλη.

 

Στην πραγματικότητα, τα δώδεκα σαλόνια στα οποία ξεδιπλώνεται οπτικά η ιστορία είναι δώδεκα στιγμιότυπα. Και είναι αλήθεια ότι όλες αυτές οι παράλληλες γραμμές δράσης δε θα γινόταν να παρουσιαστούν διαφορετικά. Παρ’ όλη την κινηματογραφική ταχύτητα των γεγονότων που διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια μας, δεν μπορώ να φανταστώ κινηματογραφική κάμερα που θα κατόρθωνε να τα αιχμαλωτίσει όλα μαζί σε ένα –κινούμενο– πλάνο. Όπως και δεν μπορώ να φανταστώ κάποια μορφή αφήγησης που θα πετύχαινε να κλείσει μέσα της ικανοποιητικά, ή έστω ανεκτά, τόσες ταυτόχρονες γραμμές δράσης. Η εικόνα, αποτυπώνοντας τη στιγμή, παγώνοντάς τη στο χρόνο, σου δίνει τη δυνατότητα να τη χαζέψεις όσο θέλεις, να ανακαλύψεις κρυμμένα μυστικά στη σελίδα, να αναρωτηθείς πού χάθηκε μια λεπτομέρεια από το προηγούμενο σαλόνι και να αιφνιδιαστείς ευχάριστα από κάποια εξέλιξη για την οποία δεν είχες προϊδεαστεί νωρίτερα. Δεν είναι λίγες οι φορές που μπαίνεις στον πειρασμό να γυρίσεις πίσω, να αναζητήσεις κάτι που σου είχε διαφύγει, μια χαμένη κλωστή ή έναν αδιόρατο υπαινιγμό που αποτελεί το συνεκτικό κρίκο δυο συνεχόμενων σαλονιών – και σας βεβαιώνω ότι, όσες φορές κι αν ξεφυλλίσετε το βιβλίο, πάντα θα ανακαλύψετε κάτι που σας έχει ξεγλιστρήσει!

Οι δυνατότητες αξιοποίησης του συγκεκριμένου βιβλίου από ένα παιδί είναι απεριόριστες, αφού κάθε φορά μπορεί να εστιάσει σε διαφορετική ιστορία, να αναδιατάξει τη σειρά παρουσίασης των γεγονότων, να επικεντρωθεί σε μια διαφορετική λεπτομέρεια. Κι όσο για τον ενήλικα, διαπιστώνει ότι το καθάριο παιδικό μυαλό, αλώβητο από κανονιστικές αντιλήψεις, αφηγηματικές συνήθειες, αναγνωστικές προκαταλήψεις και τα ρέστα, είναι πολύ πιο ευέλικτο, δημιουργικό, παρατηρητικό και δεκτικό από το περιχαρακωμένο δικό του.

Το Where Is the Cake? μέχρι το φινάλε του επιβεβαιώνει αυτό που εξαρχής σού δίνει να καταλάβεις: ότι είναι ένα βιβλίο που δεν αφήνει στιγμή ήσυχο το βλέμμα. Θα το καταλάβετε άλλωστε όταν εκεί προς το τέλος το ίδιο το τοπίο, το σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσεται η δράση, αποδειχτεί κι αυτό ζωντανό κομμάτι της.

Τα υπόλοιπα εντός του βιβλίου!    

Στα αγγλικά κυκλοφορεί και το βιβλίο Where Is the Cake Now?, επίσης από τις εκδόσεις Abrams.

 

 

Για έναν πλήρη κατάλογο των βιβλίων του T. T. Khing που κυκλοφορούν στα ολλανδικά, δείτε εδώ.