Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Θωμάς Q.Bit - Ταξιδιώτης στο κάτοπτρο του χρόνου

Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2017

 

Ο Θωμάς, μαθητής του λυκείου, έχει πάθος με τους υπολογιστές. Κλεισμένος διαρκώς στο δωμάτιό του, αποξενωμένος από τους φίλους του, κατορθώνει να χακάρει μια μεγάλη εταιρεία ηλεκτρονικών παιχνιδιών και να πείσει τον ισχυρό της άνδρα να του επιτρέψει να παίξει σε ένα παιχνίδι εικονικής πραγματικότητας που θα τον οδηγήσει στο παρελθόν, και συγκεκριμένα στο 1944, στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Αχαΐα. Μια εμπειρία που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του και τον τρόπο που βλέπει τα πράγματα, αφήνοντάς τον ωστόσο με την απορία: άραγε αυτό που έζησε ήταν εικονική πραγματικότητα ή αληθινό ταξίδι στο απολύτως υπαρκτό παρελθόν;

Ένα συναρπαστικό εφηβικό μυθιστόρημα φαντασίας από τον Βαγγέλη Ηλιόπουλου, που εξαρχής δε σου αφήνει το παραμικρό περιθώριο να πλήξεις, αφού με το καλημέρα βρίσκεσαι στο κέντρο μιας σειράς καταιγιστικών γεγονότων που θυμίζουν ταινία δράσης: Η αστυνομία έχει ζώσει το σπίτι του μυστηριώδους εφήβου με σκοπό να τον συλλάβει. Αλήθεια, ποιος είναι ο Θωμάς; Τι μυστικά κρύβει; Τι σχέδιο έχει στο μυαλό του; Είναι άραγε τόσο σίγουρος ότι θα τα καταφέρει ή απλώς μπλοφάρει; Το σκηνικό, και μαζί του η αλήθεια, ξεδιπλώνεται κομμάτι κομμάτι, μοιρασμένο σε μικρά, σφιχτά κεφάλαια. Η πρωτοπρόσωπη αφηγήση κυριαρχεί – με αφηγητές άλλοτε τον Θωμά κι άλλοτε τους υπόλοιπους χαρακτήρες του βιβλίου, που μας χαρίζουν τη δική τους ματιά στα γεγονότα. Και με μιαν άλλη φωνή –εκείνη του παντογνώστη συγγραφέα– να επεμβαίνει σχολιαστικά στην αρχή ή στο τέλος κάθε κεφαλαίου, απευθυνόμενη, άλλοτε με στοχαστική κι άλλοτε με διερευνητική διάθεση, στον εκάστοτε αφηγητή, θέτοντας ερωτήματα, εκφράζοντας αμφιβολίες, φωτίζοντας πτυχές χαρακτήρων και γεγονότων. Δεύτερο πρόσωπο χρησιμοποιεί κι ο Θωμάς στο ταξίδι του στο παρελθόν, απευθυνόμενος από χρονική απόσταση στα πρόσωπα που συνάντησε εκεί. Ψηλαφώντας χαρακτήρες, προσωπικές ιστορίες, σκέψεις, γεγονότα. Θαρρείς και παλεύει μέσα από αυτή τη δίχως ανταπόκριση απεύθυνση στον όποιο άλλο να καταλάβει, να ερμηνεύσει αλλά και να εδραιώσει την παρουσία του σε έναν κόσμο που δεν ξέρει αν είναι υπαρκτός ή όχι.

Τελικά είναι ή δεν είναι; Τι ακριβώς βίωσε ο Θωμάς; Πόσο διαφωτιστική θα είναι η επιστροφή του στο παρόν; Τι αλλαγές έχει επιφέρει στον χαρακτήρα του και στη συμπεριφορά του το ταξίδι του στο 1944; Και πόσο απλή υπόθεση είναι η ανακάλυψη της αλήθειας; Όχι και τόσο, αν κρίνουμε από τις ανατροπές, τις εκπλήξεις, τις μέχρι τέλους απρόβλεπτες αποκαλύψεις με τις οποίες βρίσκονται συνεχώς αντιμέτωποι πρωταγωνιστής και αναγνώστης. Χωρίς να ανακόψει καθόλου τους γρήγορους ρυθμούς της αφήγησής του, ο συγγραφέας κατορθώνει να ελέγξει τόσο όσο χρειάζεται τη ροή των πληροφοριών, παίζοντας εξαιρετικά με τις αναγνωστικές μας προσδοκίες. Ακόμα και τα σημεία εκείνα που το κείμενο μοιάζει να φλερτάρει με την κοινοτοπία και το κλισέ δε συνιστούν άλλο από καλοστημένες παγίδες που κυοφορούν την ανατροπή, σε ένα μυθιστόρημα όπου η αλήθεια, όχι σπάνια, θυμίζει αντικατοπτρισμό. Ο Θωμάς μοιάζει να πατά διαρκώς σε σαθρό έδαφος, αφού αποδεικνύεται ότι κανείς γύρω του, ακόμα και η ίδια η οικογένειά του, δεν είναι αυτό που φαίνεται. Κι ο ίδιος ο πρωταγωνιστής της ιστορίας όμως, επιφυλακτικός, καχύποπτος, άπιστος μέχρι τέλους, δεν παύει να μας εκπλήσσει με τα καλοκρυμμένα μυστικά του, αλλά και με την οξυδέρκεια και την ικανότητά του να προβλέπει και να ξεπερνά κινδύνους και εμπόδια.

Ο Θωμάς Q.Bit – Ταξιδιώτης στο κάτοπτρο του χρόνου ωστόσο δεν είναι απλώς ένα καλοκουρδισμένο, εντυπωσιακό μυθιστόρημα φαντασίας. Έχει και μια έντονα κοινωνική και υπαρξιακή διάσταση, αφού θίγει ζητήματα που άπτονται τόσο της επιστημονικής ηθικής όσο και της σχέσης του ατόμου με το ιστορικό παρελθόν. Άραγε πώς μπορεί να επηρεάσει μια εμπειρία σαν κι αυτή του Θωμά τα συναισθήματα των εμπλεκομένων, την ψυχοσύνθεσή τους, την ίδια τη ζωή τους; Και πόσο «πραγματική» είναι η σχέση των σημερινών παιδιών με το ιστορικό παρελθόν αλλά και με την ίδια τη φύση του πολέμου, όταν έχουν συνηθίσει να τα βιώνουν μέσα από καθαρά εγκεφαλικές διεργασίες και ως αποκλειστικά «ψυχαγωγικές» δραστηριότητες από την ασφαλή απόσταση της οθόνης τους, προστατευμένα από τον πόνο, την καταστροφή, την απώλεια, αλλά και την επίγνωση, τη συνειδητοποίηση, την ευθύνη; Μέσα από αυτό το πρίσμα ιδωμένες, οι διακειμενικές αναφορές τόσο στη Νέκυια όσο και στους Άθλιους του Ουγκό δεν είναι καθόλου τυχαίες, αφού η ανθρωπιστική παιδεία μοιάζει να είναι ο μίτος που μας συνδέει με το αφανές, βαθύτερο κομμάτι της ύπαρξής μας, με την ίδια την ανθρωπινότητά μας. Όσο για το ανοιχτό τέλος που επιλέγει για το μυθιστόρημά του ο συγγραφέας, αυτό μπορεί να αφήνει στο μισόφωτο κάποια κομμάτια του παζλ, κυρίως όμως συνιστά την υπόσχεση για μια νέα αρχή, ένα προσκλητήριο σε ένα ταξίδι που έχει κι άλλους σταθμούς, κι άλλες αποκαλυπτικές εμπειρίες.

Στο πνεύμα των ημερών...

Λίγο πριν έρθουν τα Χριστούγεννα, κάποιες μικρές βιβλιοπροτάσεις για παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, στο πνεύμα των ημερών:

• Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Πού πήγαν τα Χριστούγεννα; εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε, Πατάκης, Αθήνα 2017 (3)
• Μάκης Τσίτας, Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ζωή Λούρα, Εκδόσεις Ψυχογιός (σειρά Μπανάνα), Αθήνα 2017
• Φραντζέσκα Αλεξοπούλου-Πετράκη, Δωροβροχή, εικονογράφηση Πέτρος Μπουλούμπασης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2015
• Βασιλική Μαύρου, Το ρολόι του Αϊ-Βασίλη, εικονογράφηση Ρένια Μεταλληνού, Εκδόσεις Σαΐτη, Αθήνα 2017
• Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη, Το αστεράκι της αγάπης, εικονογράφηση Όλγα Σεϊτανίδου, Εκδόσεις Ουρανός, Αθήνα 2017

Φέτος ξανακυκλοφόρησε το κλασικό πια βιβλίο του Βαγγέλη Ηλιόπουλου στο οποίο η μικρή Νιάνια, παρέα με τους γονείς της, ξεκινά ένα ταξίδι περιπλάνησης στην πόλη της αναζητώντας το χαμένο νόημα των Χριστουγέννων: Πού είναι άραγε κρυμμένα τα Χριστούγεννα; Μήπως στην αποθήκη παρέα με τα στολίδια του δέντρου; Ή στα πολυκαταστήματα παιχνιδιών; Στα ακριβά ξενοδοχεία που διοργανώνουν ρεβεγιόν, στις λαμπερές γιορτές στις πλατείες που θυμίζουν λιγάκι πανηγύρι ή στα τραπέζια του τζόγου; Μέσα από την περιπλάνησή της στη μεγάλη πόλη, παρατηρήτρια όλων όσα μοιάζουν να συμπυκνώνουν αυτό που αποκαλούμε «εορταστικό κλίμα», η μικρή Νιάνια εντοπίζει παθογένειες, επιφανειακές στάσεις, έως και συμπεριφορές που βρίσκονται στον αντίποδα του πνεύματος της μεγάλης γιορτής, αφυπνίζοντας και τους μάλλον συμφιλιωμένους με την όλη κατάσταση γονείς της και τελικά ανακαλύπτοντας τα χαμένα Χριστούγεννα. Ατμοσφαιρική και εστιασμένη στις λεπτομέρειες η εικονογράφηση της Κιάρα Φεντέλε.

Νέα έκδοση και για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα Μην ταλαιπωρείς τον Αϊ-Βασίλη, που πλέον εντάσσεται στη σειρά Μπανάνα των Εκδόσεων Ψυχογιός. Με χιουμοριστική αλλά και τρυφερή διάθεση, ο συγγραφέας δίνει μια σειρά από χρήσιμες κι ενδιαφέρουσες συμβουλές στους πιτσιρικάδες που με ανυπομονησία περιμένουν τον άγιο και τα δώρα του. Άλλοτε επισημαίνοντας αρνητικές συμπεριφορές, άλλοτε εστιάζοντας σε στοιχεία της εμφάνισης του αγίου, άλλοτε παίζοντας με παγιωμένες απόψεις και προσδοκίες, κατορθώνει να δημιουργήσει ένα πολύ έξυπνο και, τελικά, πολυδιάστατο μες στην απλότητά του βιβλίο, που διαβάζεται απνευστί χαρίζοντας γέλιο στους μικρούς αναγνώστες. Καθοριστική και η συμβολή στο τελικό αποτέλεσμα της εικονογράφου Ζωής Λούρα, η οποία διαλέγεται με το κείμενο με κέφι και φτιάχνει έναν Αϊ-Βασίλη αστείο και μαζί τρυφερό σαν παιδικό παιχνίδι. 

Και μια και περί δώρων και Αϊ-Βασίλη ο λόγος, ας μιλήσουμε για τη Δωροβροχή της Φραντζέσκας Αλεξοπούλου-Πετράκη. Ο Μάρκος, ο κεντρικός ήρωας, είναι παρέα με τους φίλους του όταν αρχίζει να δέχεται μια βροχή από δώρα εξ ουρανού. Ξαφνιασμένος αρχικά, δε θα μπορέσει να ελέγξει στην πορεία την πλεονεξία του και θα κουβαλήσει όλα τα δώρα στο δωμάτιό του, αδιαφορώντας για τους φίλους του, τα αδέρφια του, ακόμα και για τις παραινέσεις της μητέρας του. Ώσπου θα βρεθεί αντιμέτωπος με τον πραγματικό τους ιδιοκτήτη… Πανέξυπνο το σουρεαλιστικό εύρημα πάνω στο οποίο δομεί με συνέπεια η συγγραφέας την αφήγησή της. Σωστή και η από μέρους της διαχείριση των δισταγμών και των υποδόριων ενοχών του Μάρκου, που θα οδηγήσει σταδιακά και αβίαστα στην υπερβατική λύση της υπόθεσης. Πολύχρωμη και παιγνιώδης η εικονογράφηση του Πέτρου Μπουλούμπαση.

Ας πάμε τώρα μια βόλτα στα ενδότερα του χωριού του Αϊ-Βασίλη, εκεί που ο Ταγκ, ο χρονοτεχνίτης, το ξωτικό δηλαδή που είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού που επιτρέπει στον Αϊ-Βασίλη να μοιράζει σε μια νύχτα τα δώρα του σε όλο τον κόσμο, έχει παράπονα. Ο Αϊ-Βασίλης δε θα καταφέρει να τον συνετίσει, κι έτσι το θυμωμένο ξωτικό αποφασίζει να τινάξει τα πάντα –και κυρίως τη λειτουργία του μαγικού ρολογιού– στον αέρα συνάπτοντας ανίερη συμμαχία με τους καλικάντζαρους. Το πόσο αξιόπιστοι θα φανούν αυτοί, όπως και το αν τελικά θα καταφέρει ο Αϊ-Βασίλης να μοιράσει τα δώρα του, θα το ανακαλύψετε διαβάζοντας αυτή την καλογραμμένη ιστορία που χάρη στον ρυθμό και στις ανατροπές της κρατάει ζωντανό το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Όμορφες εικόνες από τη Ρένια Μεταλληνού κι ένα φινάλε που θα αμφισβητήσει την τεχνική για χάρη της δύναμης του συναισθήματος.

Κλείνω αυτή τη σύντομη παρουσίαση βιβλίων με το Αστεράκι της αγάπης της Σταυρούλας Κάτσου-Καντάνη, μια γλυκιά ιστορία ενός μικρού αστεριού που οι λοιποί ουράνιοι φίλοι του το περιπαίζουν. Εκείνο δεν αντιδρά με θυμό, μοιράζει αγάπη και συμπόνια κι όποτε το κρίνει αναγκαίο κατηφορίζει στη γη για να φέρει χαρά και παρηγοριά στους ανθρώπους που υποφέρουν. Σ’ ένα από αυτά τα μυστικά του ταξίδια, θα ανταμώσει ένα λαμπρό, φωτεινό αστέρι, κι ακολουθώντας το θα βρεθεί μάρτυρας της γέννησης του μικρού Χριστού, κερδίζοντας μάλιστα με τρόπο αναπάντεχο κι απροσχεδίαστο μια θέση στο πλευρό του. Ιστορία με αρκετά συμβολικά στοιχεία, που αφορμάται από το  γεγονός της γέννησης για να μιλήσει χωρίς πρόδηλα διδακτική διάθεση για το θαύμα της αγάπης, της καλοσύνης, της υπομονής. Η συγγραφέας αφηγείται αβίαστα, χωρίς υπερβολές, ενώ η εικονογράφηση συνοδεύει με συνέπεια το κείμενο.  

Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Μεγαλώνω τη γιαγιά μου

Ζωγραφική: Κάτια Βαρβάκη, Παιδική Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2016

Οι ιστορίες μας – αυτές που αγαπάμε να διαβάζουμε κι εκείνες που γράφουμε: Μια τεράστια δεξαμενή από σκέψεις και αισθήματα, επιθυμίες και όνειρα. Ο τρόπος μας να βλέπουμε τον κόσμο που μας περιβάλλει και μέσα σ’ αυτόν να χτίζουμε τον δικό μας. Το μέσον που έχουμε για να επικοινωνούμε με τους άλλους, να μοιραζόμαστε μαζί τους ιδέες, αγωνίες, αγάπες, προσδοκίες. Διαμορφώνοντας σχέσεις αναγνωστικής συγγένειας, «εξ αίματος», αν θέλετε, συγγένειας – με το «αίμα» να είναι η κοινή γραμμή γνώσεων και ιδεών που συνδέει γενιές με γενιές. Το κοινό τους έρμα, η κοινή τους μνήμη.

Πάνω σε ιστορίες σαν κι αυτές που περιγράφω χτίζεται η σχέση που αναπτύσσει ο μικρός αφηγητής του βιβλίου του Βαγγέλη Ηλιόπουλου με τη γιαγιά του. Αυτή τον φροντίζει και τον μεγαλώνει προσφέροντάς του τον πλούτο των διαβασμάτων της, φτιάχνοντας κόσμους ολόκληρους και χτίζοντας όνειρα μαζί του. Κι όταν μια μέρα η γιαγιά αρρωσταίνει, η σχέση τους αντιστρέφεται. Ο εγγονός είναι εκείνος που τη φροντίζει, που της διαβάζει ιστορίες, που παλεύει να φωτίσει την κλονισμένη μνήμη της με τα βιβλία που εκείνη αγαπά αλλά και με τα δικά του αγαπημένα, που αναζητά συναισθηματικό στήριγμα και για τους δυο τους σε θραύσματα ιστοριών και σε όνειρα, από ιστορίες κι αυτά φτιαγμένα, που εκείνη μια εποχή έπλαθε γι’ αυτόν.

Σε αυτό το απλό και βαθιά τρυφερό κείμενο, ο συγγραφέας σκόπιμα εστιάζει στη σχέση γιαγιάς και εγγονού, αφήνοντας εντελώς απέξω τον υπόλοιπο κόσμο. Γονείς, συγγενείς, φίλους, νοσοκόμες, γιατρούς. Αλλά και παραμερίζοντας πρακτικά ζητήματα, εύλογα ερωτήματα, αχρείαστες λεπτομέρειες. Το ρήμα «φροντίζω» εξάλλου δεν έχει να κάνει εδώ μέσα με πρακτικά, χρηστικά ζητήματα, αλλά αποκλειστικά με τη στοργή, την υπομονή, την κατανόηση. Την αφοσίωση στο πνεύμα του άλλου ακόμα κι όταν εκείνο αρχίζει να τον εγκαταλείπει. Έχοντας ωστόσο μεταλαμπαδευτεί και γιγαντωθεί μέσα στον νου και στην καρδιά ενός νεότερού του ανθρώπου. Της συνέχειάς του.

Η Κάτια Βαρβάκη ζωγραφίζει κόσμους. Τη ζωή, άλλοτε αληθινή, άλλοτε μυθοπλασιακή, μες στην οποία πορεύονται εγγονός και γιαγιά. Εκείνη που τους κλείνει το μάτι στα πάρκα, στους δρόμους της πόλης, στην ησυχία του σπιτιού. Αλλά και την άλλη, που ξεχύνεται ορμητική μέσ’ απ’ τα βιβλία, άλλοτε λουλουδένια κι άλλοτε με τη μορφή μιας βροχής από γράμματα, για να ομορφύνει, να μεταμορφώσει, να μπολιάσει, να ορίσει, να πάει παρακάτω την πραγματική ζωή.