Τρίτη, 17 Οκτωβρίου 2017

Κάθριν Άπλγκεϊτ, Ο φίλος μου ο Κρένσο

Μετάφραση: Σέβυ Σπυριδογιαννάκη, Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2016

 

 

Ο Τζάκσον, ένα αγόρι που πρόκειται να πάει Πέμπτη Δημοτικού, περνάει δύσκολες στιγμές: ο άνεργος μουσικός μπαμπάς πάσχει από χρόνια ασθένεια, ενώ η μαμά, απολυμένη καθηγήτρια, παλεύει από δω κι από κει για τα προς το ζην. Τα χρήματά τους ωστόσο δε φτάνουν όχι μόνο για το ενοίκιο, αλλά ούτε καν για το φαγητό τους. Και δε θα είναι η πρώτη φορά που ο Τζάκσον, η αδελφή του κι ο σκύλος τους ίσως χρειαστεί να μείνουν στο μίνι βαν της οικογένειας. Καθώς ο Τζάκσον θυμάται την προηγούμενη εμπειρία τους ως περιπλανώμενων αστέγων στο αυτοκίνητό τους, τρία χρόνια πριν, ανακαλεί και την πρώτη γνωριμία του με τον Κρένσο. Έναν τεράστιο γάτο. Που όμως δεν είναι άλλο από ένας φανταστικός φίλος. Όταν η οικογένεια ξαναβρίσκει στέγη, ο γάτος χάνεται για ένα διάστημα. Και θα ξανακάνει την εμφάνισή του όταν η πείνα και το φάσμα της έξωσης θα ξαναχτυπήσουν την πόρτα τους.

Μέσα από την ολοζώντανη αφήγηση του αγοριού πρωταγωνιστή της ιστορίας της, η βραβευμένη με Newbery Medal Κάθριν Άπλγκεϊτ περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες μέσα στις οποίες προσπαθούν να επιβιώσουν πολλές αμερικανικές και όχι μόνο οικογένειες. Το μενού περιλαμβάνει τα πάντα: μια οικογένεια που κοιμάται στοιβαγμένη σε ένα αυτοκίνητο, βιβλιοθήκες που λειτουργούν ως χώροι ανάπαυσης και στοιχειώδους προσωπικής φροντίδας, πεινασμένα παιδιά σε διαδρόμους σούπερ μάρκετ να κοιτούν με λαχτάρα τους προνομιούχους συμμαθητές τους ή να παίζουν «μπολ κορν φλέικς» προσποιούμενα ότι έχουν φαγητό, χειρονομίες ελεημοσύνης από αγνώστους, σταδιακό ξεπούλημα κάθε περιουσιακού στοιχείου από τους γονείς.

Κι όμως, αν κάτι δεν αισθάνεται ο αναγνώστης, αιχμαλωτισμένος από τη λιτή, συγκρατημένα απελπισμένη κι ωστόσο σε κάποια σημεία υποδόρια χιουμοριστική αφήγηση του αγοριού, αυτό είναι οίκτος ή συμπόνια. Δε σου το επιτρέπει η ματιά του Τζάκσον, ένα κράμα παιδικότητας και πρώιμης ωριμότητας, φροντίδας για τους άλλους και μοναχικότητας, στωικότητας και ελεγχόμενης απελπισίας. Δεν είναι λίγα αυτά που τον βασανίζουν: πέρα από τη διαρκή πείνα και τον κίνδυνο απώλειας στέγης, είναι και ο φόβος ότι ένας ενδεχόμενος νέος γύρος περιπλανήσεων θα του στερήσει την καλύτερή του φίλη και το σχολείο που πηγαίνει. Αλλά και το ότι αδυνατεί συναισθηματικά να διαχειριστεί, αυτός, ένας άνθρωπος των δεδομένων, την ύπαρξη του Κρένσο, του παράξενου φανταστικού φίλου, που μάλιστα επανεμφανίζεται στο αγόρι σε μια ηλικία που τα παιδιά δεν έχουν πια φανταστικούς φίλους. Πάνω απ’ όλα, τον απασχολεί η αδυναμία του να καταπνίξει μέσα από εκλογικευτικές και εξωραϊστικές σκέψεις τον θυμό του για την κατάστασή του και για το ότι οι ίδιοι του οι γονείς επιμένουν να υποβαθμίζουν τα προβλήματά τους μέσα από επιδερμικά χιουμοριστικές προσεγγίσεις. Καθώς η απόγνωσή του, μυστική, άγνωστη στον περίγυρό του, όπως κι η κατάσταση της οικογένειάς του, φουντώνει μέσα του, οδηγώντας τον σε πράξεις απελπισίας που πυροδοτούν κύματα τύψεων και πανικού, ο Κρένσο, αφανής σε μεγάλο βαθμό στην ιστορία, είναι εκείνος που θα του δώσει τη λύση, έτσι ώστε να βγάλει από μέσα του ό,τι τον πονάει. Μια ψυχολογική λύση που θα συνδυαστεί με μια ανακουφιστική, αν και πρόσκαιρη εύρεση νέας στέγης, που θα αποτρέψει για την ώρα τα χειρότερα, σε ένα ανοιχτό τέλος που καθιστά πιθανά όλα τα ενδεχόμενα για την οικογένεια του παιδιού.

Ίσως είναι αυτή η αβεβαιότητα για το μέλλον, σε συνδυασμό με μια αδρή, αφοπλιστικά ρεαλιστική αφήγηση που σου κόβει την ανάσα και μαζί σε παρασύρει, φέρνοντάς σε πρόσωπο με πρόσωπο με τις συνθήκες ανέχειας και αβεβαιότητας τις οποίες βιώνει ο αφηγητής, που καθιστά τόσο δύσκολο τον αποχωρισμό σου από αυτόν. Τον αφήνεις μ’ ένα κράμα τρυφερότητας και θαυμασμού, με την ελπίδα ότι κάπου, κάποτε θα τον συναντήσεις, σ’ ένα μέλλον πιο φωτεινό για κείνον. Ίσως και με την πίστη ότι δεν μπορεί να αξίζει σε αυτό το στοργικό, φιλοσοφημένο και τόσο ζυμωμένο μέσα στις δυσκολίες παιδί τίποτα λιγότερο από αυτό. Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί και από μικρούς και από μεγάλους. Όχι μονάχα γιατί θα φέρει στη σκέψη του αναγνώστη αντίστοιχες καταστάσεις που βιώνουν πολλοί άνθρωποι και στη δική μας χώρα. Αλλά κι επειδή η ανθρωπιά της συγγραφέα κι η αφηγηματική αρτιότητα του κειμένου δεν ενδίδουν στιγμή στο μελόδραμα και στον επιδερμικό, επικαιρικό διδακτισμό.  
     

Τρίτη, 10 Οκτωβρίου 2017

Ισάουρα Λι, ΥΠΕΡΗΡΩΕΣ

Εικονογράφηση: Κριστιάν Ιναράχα, μετάφραση Έλενα Μανδήλα, Κέδρος, Αθήνα 2017

Μια εξαιρετική σειρά για νήπια που με κέρδισε αμέσως με το χιούμορ, τη σπιρτάδα, την απλότητα και την παντελή απουσία διδακτισμού που τη χαρακτηρίζει. 

Περιστατικά απλά και καθημερινά από τη ζωή ενός πιτσιρικά, που ακουμπάνε ζητήματα όπως η μοναξιά, η απεξάρτηση από την πιπίλα, το άστρωτο κρεβάτι, το λούτρινο τερατάκι του ή το ενοχλητικό καινούριο αδερφάκι, μετατρέπονται σε συναρπαστικές, ξεκαρδιστικές περιπέτειες μέσα από ανατροπές και λύσεις και μια αφοπλιστικά άμεση και αυθόρμητη πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Χωρίς πολλά λόγια ή νηπιακές ενδοσκοπήσεις. Με συναισθήματα που δεν περιγράφονται αλλά είναι παραπάνω από εμφανή στα ευτράπελα καθημερινά γεγονότα που αφηγείται με παιδική αφέλεια ο μικρός υπερήρωας. Το πανταχού παρόν «υπέρ», ως πρώτο συνθετικό λέξεων όπως «υπερστολή», «υπερβοηθός», ακόμα και «υπερτσίσα», εκτός από το αυθόρμητο γέλιο που προξενεί δίνοντας επικές διαστάσεις στις πιο καθημερινές και διόλου ηρωικές πράξεις και συμπεριφορές, ενισχύει τη θετική εικόνα του παιδιού τόσο για τον εαυτό του όσο και για τον κόσμο γύρω του. 

Εικονογράφηση χιουμοριστική και γεμάτη ενέργεια, με πρόσωπα που συνδυάζουν κόμικ με παιδική ζωγραφιά και που θα προσελκύσουν αμέσως το ενδιαφέρον των παιδιών αλλά και των ενηλίκων.  




Παρασκευή, 29 Σεπτεμβρίου 2017

Εύη Παπαδοπούλου - Βασίλης Χρυσικόπουλος, Ο πρίγκιπας με τα τρία πεπρωμένα



Εικογράφηση: Farida El Gazzar, Εκδόσεις Μάρτης, Αθήνα 2017 




Το παραμύθι συνιστά έναν συναρπαστικό τρόπο και τόπο συνάντησης με μια χώρα κι έναν πολιτισμό. Πολλώ δε μάλλον όταν μιλάμε για έναν από τους μεγαλύτερους αρχαίους πολιτισμούς, τον αιγυπτιακό, τόσο κοντινό γεωγραφικά και ιστορικά στην Ελλάδα και ταυτόχρονα τόσο εξωτικό για μεγάλη μερίδα του ελληνικού κοινού. Η σειρά Αρχαία Αιγυπτιακά Παραμύθια, των Εύης Παπαδοπούλου και Βασίλη Χρυσικόπουλου, από τις Εκδόσεις Μάρτης, αποτελεί έναν ενδιαφέροντα οδηγό που θα ταξιδέψει τον αναγνώστη αρκετά πιο πέρα από τη σχηματική τηλεοπτική ή κινηματογραφική εικόνα που περιορίζεται συνήθως σε εξερευνήσεις μυστηριωδών πυραμίδων και σε αγωνιώδη συναπαντήματα με μούμιες.

Το πρώτο βιβλίο της σειράς, Ο πρίγκιπας με τα τρία πεπρωμένα, είναι ένα διασκευασμένο παραμύθι που ανάγεται στον 13ο π.Χ. αιώνα και σώζεται ημιτελές σε πάπυρο ο οποίος φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο. Πρόκειται για την ιστορία ενός νεαρού πρίγκιπα που από τη στιγμή που γεννιέται κουβαλάει μια βαριά μοίρα: θα βρει τον θάνατο από κροκόδειλο, φίδι ή σκύλο. Οι γονείς του κάνουν ό,τι μπορούν για να τον προστατέψουν, κρατώντας τον κλεισμένο σε ένα πέτρινο σπίτι. Ώσπου ο πρίγκιπας επαναστατεί και εγκαταλείπει την Αίγυπτο για να ταξιδέψει και να αναζητήσει αλλού την τύχη του. Φτάνει σε μια χώρα μακρινή, όπου κατορθώνει να παντρευτεί τη μοναχοκόρη του εκεί βασιλιά, για να βρεθεί στη συνέχεια αντιμέτωπος με τα τρία πεπρωμένα του.

Στο παραμύθι διακρίνουμε αρκετά στοιχεία που συναντάμε και σε παραμύθια άλλων λαών και μεταγενέστερων εποχών: όπως η δυσκολία του βασιλικού ζεύγους να αποκτήσει απογόνους, το βασιλόπουλο που από τη γέννησή του κουβαλάει μια βαριά μοίρα, η απόπειρα του γονιού να το προφυλάξει διά της απομόνωσης, η επιθυμία του νέου να φύγει για να αναζητήσει αλλού την τύχη του, κρύβοντας μάλιστα την αληθινή του ταυτότητα, η πριγκίπισσα που είναι φυλακισμένη, ο αριθμός τρία κτλ. Από την άλλη, στοιχεία όπως οι Επτά Αθώρ, το αντίστοιχο των δικών μας μοιρών, ο κροκόδειλος και το φίδι, η παρέμβαση των θεών που σπλαχνίζονται τον νέο και τον βοηθούν μας δίνουν μια γεύση των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων αλλά και των αντιλήψεων που κυριαρχούσαν στην αρχαία Αίγυπτο. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η σχέση ανάμεσα στον πρίγκιπα και στη γυναίκα του, με αυτή την τελευταία όχι απλώς να τον στηρίζει αλλά και να δείχνει έμπρακτα τόσο την αγάπη όσο και την ευφυΐα της, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλία προκειμένου να τον απαλλάξει από το πεπρωμένο του.

Αυτή η συνύπαρξη κοινών αλλά και ιδιαίτερων πολιτισμικών στοιχείων, σε συνδυασμό με ένα ελληνικό κείμενο ισορροπημένο και προσιτό, στο οποίο οι όποιες υφολογικές παρεμβάσεις και συναισθηματικές αποχρώσεις δε λειτουργούν ανασχετικά προς τον ρυθμό και την αφηγηματική οικονομία του, οδηγεί σε ένα ελκυστικό αποτέλεσμα, όπου η αρχαία ιστορία δίνεται μέσα από μια φρέσκια, αναζωογονητική ματιά. Η επιλογή των συγγραφέων της ελληνικής διασκευής να δώσουν ευτυχές τέλος στο ημιτελώς σωζόμενο παραμύθι αφήνει μια γλυκιά επίγευση και ικανοποιεί το περί δικαίου αίσθημα του αναγνώστη, ενώ ενδιαφέρων από αφηγηματική άποψη είναι ο τρόπος με τον οποίο "αλληλοακυρώνονται" δύο από τα τρία πεπρωμένα του πρίγκιπα. Οι εικόνες της Φαρίντα Ελ Γκαζάρ, ατμοσφαιρικές και εμπνευσμένες τόσο θεματικά όσο και χρωματικά από την αρχαία αιγυπτιακή τέχνη, προσκαλούν και εντάσσουν τον αναγνώστη στο πνεύμα και στην αισθητική του τόπου και της εποχής. Μια συνολικά πολύ προσεγμένη έκδοση, που αξίζει να φτάσει στα χέρια μικρών και μεγάλων.